فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٧٥ - حكم نقاشى و مجسمه سازى از نگاه شريعت آيت الله سيدمحسن خرّازى
نقاشى موجودات داراى روح
برخى از فقها نقاشى موجودات داراى روح را حرام دانسته اند. دليل آنان روايات زير است:
١.مرحوم صدوق به اسناد خود از شعيب بن واقد از حسين بن زيد از جعفربن محمد از پدرش امام صادق(ع) روايت كرده كه درضمن حديث مناهى فرمود:
نهى رسول الله(ص) أن ينقش شيء من الحيوان على الخاتم؛
پيامبر اكرم(ص) از كشيدن حيوان بر انگشتر نهى كرده است. (٣٣)
اين روايت از جهت سند، ضعيف است. جهت رفع ضعف، دو ادعا شده كه هردو مردود است: يكى اين كه فقها به اين روايت استناد كرده اند و خود اين استناد جبران كننده ضعف است. امّا چنين استنادى براى ما محرز نيست. ديگر اين كه چنين روايتى مستفيض است. ليكن روايتى كه طرق گوناگون ندارد چگونه مىتواند به حدّ استفاضه برسد؟
٢. رواياتِ دلالت كننده براين كه هركس عكسى بكشد خداوند روز قيامت او را مكلف مىكند تا در آن بدمد؛ درحالى كه او نمىتواند. تقرير استدلال به اين دسته از روايات بدين گونه است:دميدن روح در نقاشى به دو روش متصور است:الف ـ روح به ملاحظه مكانى كه نقش برآن انجام گرفته يا حتى بدون ملاحظه محلّ، در تصوير دميده شود. چنان كه امام هشتم(ع) در مجلس خليفه [مأمون [فرمان داد شيرى كه در پرده رسم شده بود از جاى خود حركت كند و ساحر حاضر درمجلس را بگيرد .ب ـ دميدن روح به ملاحظه رنگ نقاشى ـ كه درحقيقت از اجزاء لطيف رنگ تشكيل شده ـ انجام مىگيرد.
استدلال به اين دسته از روايات مخدوش است؛ زيرا همان گونه كه ميرزاى شيرازى(ره) در تعليقه خود آورده است:
مراد كسى كه به اين روايات براى حرمت نقاشى استدلال كرده اين نيست كه دميدن روح درغير جسم ممكن نيست تا اين گونه پاسخ دهيد؛ بلكه مقصود
(٣٣) من لايحضره الفقيه،ج٤،ص١٠،مناهى پيامبر(ص) ح٤٩٦٨.