به نظرمى آيد كه صرف برخوردارى اشياء از منفعت عقلايى، در تحقق مال كافى نباشد؛ چرا كه اشيايى همانند هوا و آب در جايى كه فراوان باشند، با اينكه داراى منفعت عقلايى بلكه حياتى براى انسان هستند، اما در نظر عرف و عقلا مال محسوب نمى‌شوند. شاهد مدّعا آنكه هيچ كس حاضر نيست براى تحصيل آنها چيز ارزشمندى بپردازد.

دسته دوّم

اين دسته از تعاريف مال را با عناصر تشكيل دهنده آن ضابطه‌مند كرده است؛ هر چند در عناصر تشكيل دهنده مال با هم توافق ندارند.

محقّق ايروانى(ره) در حاشيه ءخود بر مكاسب شيخ انصارى(ره) اين گونه آورده است:

ظاهراً اشكالى ندارد كه در تحقّق مفهوم مال، دو امر را معتبر بدانيم:

١ـ مردم درامر دنيا يا آخرت خود به آن شى‌ء نياز داشته باشند.

٢ـ آن شيئ بدون تلاش و كوشش براى افراد قابل دسترسى نباشد.

مقدار ماليّت اموال به جهت دوامر ذكر شده، فرق مى‌كند.بنابر اين در تشخيص مقدار ماليّت اموال بايد مقدار نياز افراد و كارى كه درتحصيل آن صرف شده است، مورد توجّه قرار گيرد. با اين بيان نتيجه مى‌گيريم كه آب در كنار رودخانه مال محسوب نمى‌شود، ولى اگر همان آب از رودخانه دور گردد، در اين صورت در زمره مال خواهد بود. اشيايى كه داراى دو خصوصيت ذكر شده باشند اموالى هستند كه اولا و با لذّات مورد رغبت قرار مى‌گيرند؛ ولى اموال ديگرى هم وجود دارند كه چون آنها در معاملات به عنوان عوض مورد استفاده قرار گرفته‌اند، ماليّت پيدا كرده اند، و گرنه اولا و بالذّات ـ مگر در موارد نادرـ هيچ گونه نيازى به آنها وجود ندارد. اين اموال نقود و جواهرات مى‌باشند... روى هم رفته تعريف مفهوم مال، به نحوى كه جامع و مانع‌باشد و هيچ گونه اشكالى برآن وارد نشود، كار بسيار مشكلى ا ست. (٣٤)

(٣٤)محقق ايروانى(ره). حاشيه مكاسب، ص١٦٥.