نتيجه:به نظر مى‌رسد بررسى مجموع روايات دسته نخست نشان مى‌دهد كه ساخت مجسّمه ءچيزهاى داراى روح حرام مى‌باشد و اگر برخى از روايات اين دسته دچار ضعف سندى است، اعتبار سند بقيه روايات اين ضعف را جبران مى‌كند؛ به ويژه آن كه اين دسته از روايات از نظر شمار در حدّ استفاضه اند.

دسته دوم:دسته دوم روايات نهى كننده از مجسّمه سازى و نقاشى است. روايات اين دسته به شرح زير است:

١. صحيحه ابوالعباس بقباق كه به طرق مختلف روايت شده است. از جمله اين طرق، سندى است كه مرحوم كلينى دركافى از محمد بن يحيى از احمد و عبدالله فرزندان محمد بن عيسى از على بن حكم از ابان بن عثمان از ابوالعباس از امام صادق(ع) نقل كرده كه امام(ع) در تفسير آيه شريفه {يعملون له ما يشاء من محاريب و تماثيل } فرمود:

والله ما هن تماثيل الرجال و النساء و لكنّها تماثيل الشجر و شبهه؛

به خداقسم، مقصود از مجسّمه ها دراين آيه مجسّمه مردان و زنان نيست؛ بلكه مقصود مجسّمه درخت و نظير آن است. (٨)

چگونگى استدلال:از ظاهر روايت به دست مى‌آيد كه حرمت ساخت مجسّمه

(٧) محاسن،ج٢،ص٤٥٥،باب تصوير خانه ها،ح٤٣.
(٨) كافى،ج ٦،ص٥٢٧، باب تزويق بيوت،ح٧،و سوره سبأ آيه ١٣.