دراين روايت اطلاق پرسش ـ چنان كه از پاسخ امام(ع) برمى‌آيد ـ به مجسمه هاى موجود ناظر است؛ چون درجواب عدم شايستگى بازى با آنها آمده است. بنا بر اين آنچه از امام(ع) سوءال شده حكم كارهايى چون بازى، نگاه دارى و خريد و فروش است كه با مجسمه هاى موجود تناسب داشته است. با اين بيان روايت ارتباطى به مجسمه سازى جان داران ـ كه محل بحث ما است ـ ندارد. به علاوه كلمه«لابأس» به طور شايع در نفى كراهت كاربرد دارد. بنا بر اين چنان نيست كه اگر ما از مفهوم صحيحه محمد بن مسلم برداشت كرديم كه مجسمه جان داران بأس دارد، ثبوت بأسى به معناى حرمت باشد.[بلكه ممكن است معناى آن اثبات كراهت باشد. دراين صورت معناى روايت چنين خواهد شد كه ساختن مجسّمه جان داران مكروه است.]

ممكن است بگوييم: چنان نيست كه كلمه«لابأس» درنفى كراهت به صورت شايع كاربرد داشته باشد؛ زيرا از ظاهر كلمه«بأس» به نظر مى‌رسد كه به معناى عقوبت و كيفر است. پس اگر مى‌گوييم:«لابأس» معناى آن نفى عقوبت و كيفر است نه نفى كراهت واين كه «لابأس» صرفاً دربرخى موارد به معناى نفى كراهت به كار مى‌رود منافات ندارد كه ما از كلمه«بأس» معناى عقوبت و كيفر را استظهار كنيم؛ بنا بر اين اگر مفهوم صحيحه محمد بن مسلم اثبات بأس در ساختن مجسمه جان داران است، معنايش اثبات عقوبت و كيفر، برانجام اين كار است [و به معناى حرمت انجام دادن اين كار خواهد بود].

افزون برآنچه گفته شد از اين كه در روايت على بن جعفر پرسشگر به پاسخ امام(ع) اكتفا كرده مى‌توان استفاده كرد كه پرسش او تنها پيرامون بازى با تنديس ها بوده نه مطلق دخل و تصرف و ساخت آنها. چنين پرسش و پاسخ ديگر نشانگر آن نيست كه در تمام موارد حكم همان فرموده امام(ع) است؛ بلكه دربرخى ديگر از روايات از نقاشى نهى شده است؛ در حالى كه مقصود از نهى، مطلق دخل و تصرف نبوده بلكه مقصود از نهى، ايجاد

(١١) همان ،ص٢٢٤،ح١٦.