٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٥ - قاعدۀ يد محمد رحمانى

به گونه مرسل نقل شده است؛ ليكن در كتابهاى حديثى (٦)اهل سنت با سند نقل شده كه در آن سمرة بن جندب واقع شده و از نظر اعتبار سابقه بسيار بدى دارد. در سابقه سوء او همين بس كه داستان حديث لاضرر در باره او است.

فقها نسبت به اعتبار روايت بر دو نظريه اند. برخى آن را فاقد حجيت دانسته اند. آية الله خويى(ره) مى‌نويسد:

سند اين حديث،ضعيف است؛ زيرا در اصول حديثى ما نقل نشده... ادعاى جبر ضعف سند با عمل مشهور نادرست است؛ چون عمل مشهور موجب اعتبار نيست. همان گونه كه اعراض آنها موجب ضعف نخواهد بود... افزون بر اين، عمل مشهور به اين روايت روشن نيست؛ زيرا ممكن است مستند قائلين به ضمان يد سيره باشد. (٧)

در برابر اين باور بسيارى از فقهاى گذشته و حال روايت را حجت و معتبر مى‌دانند. محقق نراقى مى‌نويسد:

حجيت روايت هر چند از راه سند ممكن نيست؛ زيرا روايت از رسول خدا(ص) مرسل نقل شده، ليكن شهرت آن ميان فقها و رواج آن در كتابهاى آنان و تلقى به قبول و استدلال زياد بدان، ضعف سند را جبران مى‌كند و ما را از بحث سندى بى نياز مى‌گرداند. (٨)

نقد و بررسى

پرواضح است تمام فقها نسبت به ضعف سند روايت اتفاق نظر دارند.اختلاف برسراين است كه با عمل مشهور و ديگر قراين، اين ضعف جبران شده است يا نه؟ دراين رابطه چند مبنا وجود دارد:

الف ـ عمل مشهور جابر ضعف سند است؛ همان گونه كه اعراض مشهور


(٦) ازجمله: سنن أبى داود،ج٣،ص٢٩٦، ح٣٥٦١؛سنن ابن ماجه،ج٢،ص٨٠٢، ح٢٤٠٠؛ مسند احمد،ج٥،ص٨،ح١٣ و سنن بيهقى،ج٦،ص٩٥.
(٧) آية الله خويى، مصباح الفقاهه،ج٣، ص٨٧.
(٨) محقق نراقى،عوائد الايام،ص٣١٥، عائده٣٣، مركز الابحاث و الدراسات الاسلاميه.