«چنين به نظر مى‌رسد كه حكمت درحرمت نقاشى حرمت تشبّه به خالق در آفرينش حيوانات و اعضاى آنها است؛ زيرا نقاش مى‌خواهد شكل حيوان يااعضاى آن را بكشد درحالى كه بشر از ترسيم تمام زواياى آنها عاجز است تا چه رسد به آفرينش خود حيوان يا اعضاى آن. بدين جهت برخى از فقهاى بزرگ گفته اند:ابزار نقاشى را در اختيار افراد نابالغ گذاردن حرام است.

روشن است كه‌ماده و ابزار نقاشى دراين اختراعات شگفت نقشى ندارند. آنچه زمينه ساز تشبه نقاش به خالق است نقش و تصويرى است كه فراهم مى‌آورند نه‌ماده و ابزار نقاشى. (٥٢)

بيانات شيخ انصارى از جهاتى قابل مناقشه است:

١. وجهى ندارد حكمت تشريع‌حرمت نقاشى را تنها تشبّه‌نقّاش به آفريدگار بدانيم. چه بسا يكى از حكمتهاى حرمت، تشبّه او به شخص بت پرست باشد.

٢. نمى‌پذيريم كه‌مادهنقاشى در تحقق مفهوم تشبّه هيچ نقشى ندارد؛ زيرا دليل مسأله تشبّه رواياتى است كه‌مى گويد: نقاش روز قيامت مكلّف به دميدن در نقاشى خود مى‌شود و دميدن روح ـ چنان كه قبلا بيان شد ـ ظهور دارد كه كه مقصود مجسمه‌ساز است.

بنا بر اين وجهى ندارد كه حرمت را به استناد حكمت آن، عام دانسته و شامل نقّاشى تصاوير نيز بدانيم.

٣. استدلال به حكمت تشريع زمانى درست است كه حكمت بسان علت تشريع، داراى عموميت باشد؛ درحالى كه حكمت از اين جهت محتمل است كه با علّت برابر باشد.

نتيجه:اين روايات از نظر سند يا دلالت براى اثبات حرمت نقاشى موجودات داراى روح قاصر است؛ زيرا برخى از روايات نقاشى ـ چنان كه ذكر شد ـ گرچه اطلاق داشته و

(٥٢) مكاسب ،ص١٨٥.