٢ ص
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص

فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٥٢ - قاعدۀ يد محمد رحمانى

اهميت قاعده ءيد

مباحث مربوط به ضمان قهرى كه «مسوءوليت مدنى» نيز ناميده مى‌شوند، اهميت فراوانى دارند.قاعده يد افزون بر اين كه رابطه تنگاتنگى با ضمان قهرى دارد، از فروعات فقهى فراوان برخوردار است. از اين رو اهميت آن دو چندان مى‌باشد.

دراينجا شايسته است، برخى از پرسشهاى فقهى و حقوقى كه در باره اين قاعده مطرح، و پاسخ آنها نيز درآن نهفته است، جهت بيشتر نماياندن اهميت قاعده يد مطرح گردد. از جمله:

١. آيا قاعده يد، ويژه اموال است و يا افزون بر اموال ملك را نيز فرا مى‌گيرد؟

٢. قاعده يد ويژه اموال مشخص خارجى است و يا اموال مشاع غير مشخص را نيز فراگير است؟

٣. درضمان به قاعده يد، علم و آگاهى صاحب يد شرط است و يا ذواليد جاهل را نيز در بر مى‌گيرد؟ در صورت دوّم آيا فرقى ميان جاهل به حكم و جاهل به موضوع هست يا خير؟

٤.آيا سلطه برحقوقى كه احكام مال برآنها حاكم نيست مانند حق تأليف، موجب ضمان است؟

٥.تفاوت قاعده يد با قاعده اتلاف از يك سو و با غصب از سوى ديگر در چيست؟

٦. شكل پرداخت مال به مالك كه در قاعده يد پايان ضمان است به چه كيفيتى است؟ مثلا در صورتى كه عين مال تلف شده باشد و پرداخت مثل آن نيز ممكن نباشد آيا قيمت زمان سلطه و يا زمان تلف و يا زمان ادا و يا بالاترين قيمت (اعلى القيم) بايد پرداخت گردد؟

٧. آيا در قاعده ءيد، ضمان داير مدار سلطه است؛ هر چند تلف مال با عواملى همچون زلزله، سيل و ديگر عوامل طبيعى اتفاق افتد؟ يا عنصر عمد و صدق استناد تلف به صاحب يد شرط است؟

٨. افزون بر ضمان اصل مال آيا منافع آن نيز مورد ضمان است يا نه؟ در صورت دوّم تفاوتى ميان منافع مستوفات(بهره برده شده) و غير مستوفات هست يا نه؟

٩. چنانچه بيش از يك نفر به گونه مشترك در يك زمان برمالى سلطه پيدا