از آن جهت كه قاعده يد در تمام ابواب معاملات ـ به معناى عام ـ جريان دارد از قواعد عام ابواب معاملات به شمار مى‌رود و نسبت به شبهات حكمى و موضوعى نيز فرا گير است؛ زيرا در هردو شبهه جريان دارد و چون الفاظ اين قاعده در روايات از قواعدى به شمار مى‌آيد كه از روايات گرفته شده است.

اين بحث ثمراتى دارد؛ از جمله اگر الفاظ قاعده از آيات و يا روايات گرفته شده باشد مانند قاعده ءمورد بحث، در مورد شك مى‌توان به اطلاق آن تمسك كرد؛ برخلاف اين كه قاعده از قواعد مصطاده باشد.

ادله قاعده يد

الف ـ روايات

دراين بخش برخى از رواياتى كه مى‌تواند مستند آن باشند نقد و بررسى مى‌شوند.

١. نبوى مشهور على اليد

قال عليه السلام: على اليد ماأخذت حتى توءدّي؛ (٢)

هر چيزى را انسان بگيرد برعهده‌اش است تا آن را رد كند.

اين روايت با نقلهاى ديگر نيز آمده؛ از جمله محدث نورى آن را از تفسير ابوالفتوح رازى با جمله «توءدّيه» نقل كرده است. (٣)ابن زهره در غنيه آن را با عبارت «على اليد ما قبضت» (٤)آورده است و سيد مرتضى در انتصار آن را با عبارت «على اليد ما جنت حتى (٥)توءدي» نقل كرده است.

اعتبار روايت

روايت در منابع حديثى و فقهى شيعه

(٢) ابن ابى جمهور احسائى،عوالى اللئالى العزيزيه،ج١،ص٢٢٤، ح١٠٦،مطبعه سيد الشهداء.
(٣) مستدرك الوسايل، ميرزا حسين نورى،ج١٧،ص٨٨،ح٤، باب١، موءسسه آل البيت .
(٤) غنية النزوع، ابن زهره ضمن جوامع الفقهية،ص٥٣٧ به نقل از كتاب البيع شهيد مصطفى خمينى.
(٥) انتصار، ضمن جوامع الفقهيه، ص١٩٢.