فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٥٠ - مفهوم غناى حرام آيت الله محمد موءمن قمى
طرب طرباً فهو طرب از باب لعب است و طروب مبالغه در طرب است. طرب حالت سبكى است كه به خاطر شدت شادمانى و سرور و حزن به شخص دست مىدهد. البته عموم مردم طرب را مخصوص سرور وشادمانى مىدانند. طرّب فى صوته ـبه تشديد راء ازباب تفعيلـ به معناى ترجيع و كشيدن صدا است.
شگفت است كه مرحوم علامه خود اعتراف كرده كه ترجيع، همراهى حركات صوت و نفس است. از اين رو ترجيع لازمه معناى اطراب و تطريب است. با اين حال توهم را به امثال صاحب مجمعالبحرين نسبت داده است.
به هر حال بسيارى تصريح كردهاند كه در مفهوم عرفى غنا طربآور بودن اعتبار ندارد. صاحب مسالك در باب متاجر آورده است:
غنا به مدّ الف كشيدن آوايى است كه حاوى ترجيع و طرب است. بنابراين غنا بدون هر دو وصف (ترجيع و طرب) حرام نيست اگر چه يكى از آن دو وصف موجود باشد. عدهاى از فقها غنا را چنين تعريف كردهاند. برخى ديگر مفهوم غنا را به عرف واگذار كردهاند به اين معنا كه هر چه را عرف غنا بداندحرام است هر چند طربآور نباشد و اين سخنى نيكو است.
صاحب حدائق به نقل از ملاصالح مازندرانى همين تفسير را براى غنا بيان كرده است و نيز صاحب رياض در كتاب تجارت نظير همين تعريف را آورده است. آنجا كه گويد:
غنا كشيدن آوايى است كه در برگيرنده ترجيع و طرب باشد يا چيزى است كه در عرف غنا نام گيرد هر چند طربآور نباشد؛ چه در شعر باشد يا در قرآن يا غير اينها، بنابر قول اصح و اقوى.
البته بنابر اين كه عبارت ايشان «على الاصح الاقوى» را به تعريف دوم (يعنى تعريف عرفى غنا) برگردانيم نه به تعميمى كه در عبارت «سواء كان...» آمده است. به هر روى اين نيز نقل اجمالى تفسير ديگر غنا است.
از آنچه گفته آمد به دست مىآيد كه بين فقها در لحاظ كردن قيد اطراب بلكه ترجيع در