ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٣٤٢ - خاصّيّت يكم - فراموشكارى و غفلت عقل در كارهاى خود

با نظر به عوامل و انگيزه هائى كه در كمّيّت و كيفيّت پديدهء مزبور مؤثّرند ، مطالب متعدّدى را مى توان مطرح نمود . ما در اين مبحث سه خاصّيّت اساسى آرزو را كه در جملات مورد تفسير آمده است مورد بررسى قرار مى دهيم و سپس جملات ديگرى را كه در بارهء آرزو در نهج البلاغه آمده است مورد توضيح قرار مى دهيم :
خاصّيّت يكم - فراموشكارى و غفلت عقل در كارهاى خود خاصّيّت اوّل آرزوهاى دور و دراز است . اين قضيّه با نظر به اين كه تعقّل ناب آدمى بر مبناى مقدورات و امكانات و ضرورتهاى زندگى فعّاليّت مى نمايد و با نظر باين كه تمايل و خواستن در آرزوها مبانى مزبور را مراعات و محاسبه نمى كند ، لذا آرزو بمعناى مزبور يكى از عوامل اختلال عقل محسوب مى شود . از طرف ديگر پديدهء آرزو باضافهء اين كه مغز انسان را با خيالات واهى و بازى با مفاهيم غير مقدور مشغول مى سازد ، داراى نوعى عامل تأثّر روانى است كه ناشى از رها كردن حقائق و واقعيّات معقول فعلى و دل بستن به حقيقت نماهائى در آينده است كه مانند سراب آبنما مى درخشند ، و باضافهء اين كه از آن سراب بهره اى نصيب انسان نخواهد گشت ، حتّى در راه وصول بهمان سراب نيز انواعى رويدادهاى محاسبه نشده بوجود مى آيند كه از رسيدن بهمان سراب جلوگيرى مى نمايند . اين تأثير كه معلول ترتيب اثر دادن به بازيگرىهاى مغزى در بارهء خواسته‌هاى بىاساس است ، يك پديدهء بىطرف و بىكار در درون آدمى نيست ، بلكه حتّى يك لحظه از آن پديده بدون مستهلك ساختن انرژى و توان مغزى بوجود نمى آيد و ادامه پيدا نمى كند . زيرا - < شعر > پس بهر ميلى كه دل خواهى سپرد از تو چيزى در نهان خواهند برد < / شعر > پس مى توان گفت آرزوهاى بىاساس بعلاوهء مختلّ ساختن فعّاليّت عقل انرژى و توان با ارزش مغزى را مى خورد بدون اين كه نتيجه اى معقول داشته باشد . آيا اين همه ناله‌ها و گله‌ها از قصور تعقّل در فعّاليّتهاى خود و از سستى