ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٥٤ - كتاب دوم - جهان درون ذاتى

نهائى عبارت است از - بروز بعد شفّاف موجودات كه هم در آن مى نگرند و هم با آن به پشت كلمات و سطور اين كتاب نظاره مى كنند . اين گروه ششم است كه مى تواند بگويد : ما در اين مدرسهء بزرگ كتاب هستى را مى خوانيم و نمى - گويند : « ما كتاب را خوانديم » اگر كتاب اوّل باين ترتيب خوانده شود ، قطعا كتاب دوم نيز قابل خواندن خواهد بود .
كتاب دوم - جهان درون ذاتى اين كتاب « كتاب أنفسى » نيز ناميده شده است ، مانند « كتاب آفاقى » داراى سطوح ظاهرى و سطوح عميق است و همچنين اين كتاب فصول و ابعاد بسيار متنوّعى دارد . روانشناسان حرفه اى فقط سطوح ظاهرى بعضى از فصول و ابواب اين كتاب را آن هم بطور گسيخته و بدون توجّه به وحدت مبناى اصلى آنها كه روح يا حدّاقل روان و من ميباشد مى خوانند و تعليم مى دهند .
تفاوت اين كتاب با كتاب آفاقى ( جهان هستى ) بسيار زياد است . و ما به چند نمونه از آنها اشاره مى كنيم و مطالعه كنندهء محترم براى اطَّلاع از مختصّات انسانى كه در سطور و كلمات كتاب نفسى خوانده مى شود به مجلَّد اوّل همين تفسير مراجعه فرمايد .
يكم - آنكه آن صحنه و امتداد هندسى و زمانى كه در وجود و جريان كلمات و حروف كتاب آفاقى ضرورت دارد ، در « كتاب نفسى » لزوم ندارد .
دوم - مغز يك انسان با داشتن ميدان كار بسيار بسيار كوچك داراى حافظه ايست كه بقول زيستشناسان يك ميليون ميليارد اطَّلاع مى تواند ثبت كند [ هولگرهيدن ، زيستشناس سوئدى ] براى جوشش ارادهء اين مغز يا روان هيچ حدّ و مرزى نيست .
سوم - واقعيّتهائى در مغز آدمى ( اين كتاب نفسى ) بدون صورت و كيفيّت مشخّص كه قابل مشاهده حتّى با دقيقترين وسائل عكسبردارى بوده