ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٩٩ - ٨ - دروغ مگوئيد و راست بگوئيد

خود جرئت بيشترى خواهند داشت و هم عدم اهمّيّت هوىپرستى و طبيعى بودن آن در جامعه انعكاس خواهد يافت .
٥٢ ، ٥٤ - جانبوا الكذب فإنّه مجانب للإيمان . الصّادق على شفا منجاة و كرامة ، و الكاذب على شرف مهواة و مهانة ( از دروغ اجتناب كنيد ، زيرا دروغ بيگانه و دور از ايمان است . انسان راستگو بر كنارهء نجات و كرامت و دروغگو در پرتگاهى از سقوط و پستى است ) .
٨ - دروغ مگوئيد و راست بگوئيد .
در همهء اجزاء جهان هستى فقط انسان است كه مى تواند دروغ بگويد هيچ تاكنون اتّفاق افتاده است كه خيار خود را طلا نمايد آيا شنيده‌ايد كه مورچه اى بگويد من فيل ام آيا تاكنون در جائى ديده‌ايد كه كبوتر ادّعا كند كه من عقابم آيا احتمال مى دهيد كه در ميلياردها سال عمر كهكشان يك قطعه كلوخ بگويد : آفتاب را من زاييده‌ام آيا فكر مى كنيد كه در پهنهء هستى يك شتر ادّعا كند كه من آن مدير حكيم هستم كه مى توانم جوامع بشرى را بسوى بهترين هدفهاى مادّى و معنوى توجيه نمايم نه خير ، اين دروغها تاكنون در هيچ جا ديده نشده و شنيده نشده و احتمال آنها هم مساوى احتمال نيستى هست مطلق است . امّا اين انسان « اشرف موجودات » و « سر فصل تكامل » و « گل سر سبد عالم وجود » و « رهرو منزل رشد و اعتلا » مى تواند دروغ گفتن بگويد . بيك معنى اختيار دروغ مى تواند زمينهء عظمت او بوده باشد ، بشرط اين كه از اين زمينه در راستگوئى و تدبير امور استفاده كند ، يعنى اين يك امتياز است كه انسان با توانائى به دروغگوئى دروغ نگويد و براى اجتناب از اين صفت و قيح ، عقل و انديشه و قدرت اراده و نيروى شخصيّت را بكار بيندازد و با واقعيّات روياروى