ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٣٩ - غلبهء خداوندى بر همهء اشياء

هويّت و نيرو و مختصّات وجودى كه آن دو را روياروى يكديگر قرار مى دهند و هنگامى كه حسّ سودجوئى و خودخواهى در يكى از آن دو طرف كه نيرومند است بيدار گشت ، اقدام به گلاويزى مى كند و در اين اقدام همان طور كه امام فرموده است ، بهمه گونه تلاش و مكر و حيله و مدارا دست مى برد ، تا طرف را از پاى در آورد . و در وقتى ديگر كه اين نيرومند قدرت خود را از دست داد ، يا شخصى نيرومندتر از وى پيدا شد ، دو موجود روياروى هم قرار مى گيرند ، باز با همان طرق كه متذكَّر شديم با يكديگر به جنگ و پيكار بر مى خيزند و شخص نيرومندتر طرف خود را از بين مى برد . در صورتى كه سلطهء قدرت و احاطه و بىنيازى مطلق خداوند و نفوذ ارادهء او در همهء كائنات چنانست كه سلطهء روح بر كالبد جسمانى . چگونه امكان دارد كالبد جسمانى توانائى عرض اندام در برابر روحى داشته باشد كه بهمهء ذرّات كالبد احاطه و سلطه دارد .
هر موجودى كه در روياروئى با موجود ديگر غالب مى شود ، احتياج شديد به وسائلى دارد كه آن وسائل را بايد بدست بياورد و در هنگام جنگ و ستيز با يكديگر ، آن وسائل مستهلك ميشوند ، و يا كاربرد آنها موقّت و مشروط به شرائطى ميباشد كه بود و نبود آن شرايط در جريان قدرت شخص غالب تأثير مى گذارد ، در صورتى كه همان طور كه امام فرمودند خداوند از هر گونه وسيله بطور مطلق بىنياز است .
يك جمله در روايت مورد بحث وجود دارد كه بايد تفسير شود . جمله اينست « با امتناعى اندك از آنچه خدا اراده كرده است » مطابق تفسيرى كه در مفهوم غلبهء خداوندى بيان كرديم ، هر گونه امتناع و مقاومت و سرپيچى از تسليم در برابر قدرت و ارادهء خداوندى امكان ناپذير است ، بنا بر اين ، اين سؤال پيش مى آيد كه معناى جملهء فوق در عبارت امام چيست يعنى با فرض قدرت مطلقه و عدم امكان مقاومت هيچ موجودى در برابر خداوندى ، « امتناع اندك » يعنى چه پاسخ اين سؤال با نظر به اختيارى كه خداوند متعال براى انسانها در