ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٧ - انواعى از تمثيل و تشبيه در قرآن

از آن گروه آيات قرآنى كه معقول بر معقول تشبيه شده است ، آيه ٦٢ تا ٦٥ از سوره الصّافّات است : ( أَ ذلِكَ خَيْرٌ نُزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ . إِنَّا جَعَلْناها فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ . إِنَّها شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ . طَلْعُها كَأَنَّه رُؤُسُ الشَّياطِينِ ) .
( آيا نعمتهاى در بهشت الهى بهتر است يا درخت زقّوم . ما آن درخت را فاسدكننده ستمكاران قرار داديم . آن ، درختى است كه از اصل دوزخ مى رويد . شكوفه‌هاى آن مانند سرهاى شياطين است ) .
اين كه تشبيه فوق را از گروه تشبيه معقول بر معقول منظور نموديم ، بدانجهت است كه درخت زقّوم در اين دنيا براى انسان نامحسوس است ، چنانكه سرهاى شياطين نامحسوس مى باشند .
( الله وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ ) [١] ( خداوند ولىّ كسانى است كه ايمان آورده‌اند . خداوند آنان را از ظلمات بيرون مى نمايد و به نور وارد مى كند و كسانى كه كفر مى ورزند اولياى آنان طاغوت است كه كافران را از نور خارج مى سازند و در ظلمات فرو مى برند ) .
حقيقت كفر و ايمان از حقايق نامحسوسند ، چنانكه نور و ظلمت كه در آيات شريفه براى توضيح ايمان و كفر آمده‌اند ، نور و ظلمت فيزيكى نمى باشند ، بلكه روشنائى و تاريكى درون آدمى است كه براى تفهيم مردم از دو مفهوم فيزيكى و محسوس نور و ظلمت بهره بردارى مى شود . در نتيجه مى گوئيم : اگر چه بكاربردن نور و ظلمت در روشنائى و تاريكى درون از سنخ تشبيه معقول بر محسوس مى باشد ، ولى تشبيه ايمان و كفر به نور و

[١] . البقرة آيه ٢٥٧ .