ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢٧٤ - هر گونه تحقيق و تفكَّر در بارهء انسان بدون كوچكترين قيد و شرط آزاد است ، ولى براى عرضه به افكار بشرى بايد از همهء جوانب مورد تحقيق و آزمايش قرار بگيرد و سپس در صورت صحّت نتائج به فضاى جامعه عرضه شود

ميلا ، در همهء فضاهاى جوامع طنين مى اندازد .
امّا طريق معقول حسابگرى در بارهء كتابها و هر گونه آثار مربوط به مسائل انسانى چه در قلمرو « انسان آن چنانكه هست » و چه در قلمرو « انسان آن چنانكه بايد » اينست كه :
هر گونه تحقيق و تفكَّر در بارهء انسان بدون كوچكترين قيد و شرط آزاد است ، ولى براى عرضه به افكار بشرى بايد از همهء جوانب مورد تحقيق و آزمايش قرار بگيرد و سپس در صورت صحّت نتائج به فضاى جامعه عرضه شود بنظر مى رسد با كمال تعظيم بمقام والاى دانشمندان علوم انسانى ، طريق معقول حسابگرى را بدين نحو بتوان چنين پيشنهاد كرد و اين نكته را هم قبلا متذكَّر مى شويم كه اين پيشنهاد به كسانى عرضه مى شود كه موجودى بنام انسان را كه داراى استعدادهاى عالى و ارزشهاى انسانى است . پذيرفته باشد و اين پيشنهاد به توماس هابس و بورژيا تقديم نمى شود ، چنانكه بوسيلهء پست بخدمت چنگيز و تيمور لنگ هم ارسال نخواهد گشت . امّا طريق اين حسابگرى بدين ترتيب است كه ميدان هر گونه تفكَّر و تحقيق براى متفكَّران و محقّقان كاملا باز و هيچ شرطى جز اطَّلاعات و معلومات لازم و صميميّت در كار منظور نشود و پس از آنكه يك متفكَّر موفّق به دريافت نظريّه اى گشت ، آن نظريّه را با ديگر متفّكرانى كه داراى اطَّلاعات و معلومات لازم و خلوص و صميميّت مى باشند ، در ميان بگذارند .
در اين مرحلهء عالى هر اندازه كه شركت كنندگان در تحقيق از كمّيّت بيشتر و كيفيّت عالىتر برخوردار باشند ، احتمال نزديك شدن به حقيقت افزايش پيدا خواهد كرد . البتّه اين يك آرمان بسيار والاى انسانى است بشرط اين كه دو نكتهء مهمّ در اين جريان انقلاب فرهنگ انسانى مراعات شود : نكتهء يكم - اين كه تحقيق و پژوهش در اين قلمرو را از جريان سوداگرى و معامله بازى بر كنار نمايند و معاش و زندگى اين متفكَّران را بيت المال