تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٣٥ - شرح آيات
مادر درنگ نمىكند، بلكه چنان كه خداوند متعال چنين توصيف كرده است
إِلى قَدَرٍ مَعْلُومٍ- تا به اندازه و زمانى دانسته.» هنگامى كه نوزاد از زهدان خارج مىشود، آماده ادامه دادن به زندگى در بيرون رحم است، و مادر و خانواده وى به جان و تن آماده پذيرفتن اويند. زمخشرى گفته است: مقدار معلوم مدتى است كه خدا آن را مىدانسته و به آن حكم كرده است، و آن نه ماه، يا اندكى بيشتر يا كمتر است؛ [٣٢] و قمّى گفته است: مقصود پايان اجل است. [٣٣] و هنگامى كه اجل توقف در زهدان به پايان مىرسد، ديگر مادر نمىتواند آن تحول روانشناختى را كه در وجود او پيدا شده است متوقف كند و از آهنگ بيرون آمدن نوزاد از زهدان جلوگيرى به عمل آورد، به همان گونه كه از نوزاد هم در اين باره كارى ساخته نيست، بلكه تنها اراده خدا در كار است و هر چه بخواهد مىكند. و «قدر» در آيه محتمل چند معنى است كه اجمالا از اين قرار است
اول: اندازه و حد، كه در اين صورت معنى آيه چنين مىشود كه جنين، از نفسى و بدنى و نيز زمانى محدود به اندازهها و مقياسهايى حكيمانه و الاهى است كه خداى عزّ و جلّ از آنها آگاهى دارد.
دوم: قدر و سرنوشت، پس خدا آب مهين را در قرارگاهى مكين بدان سبب قرار داد كه به قدرى الاهى پايان پذيرد/ ٢٢٥ كه خداوند متعال از آن آگاه است، كه قدر او آن است كه ماده يا نر يا چيزى ميان اين دو شود، و كامل از زهدان بيرون آيد يا ناقص، و زنده يا مرده، و سپس چون به زندگى دنيا گام نهاد بر وفق آنچه خدا براى او مقدر كرده است به پيش مىرود و به سرنوشت تعيين شده خود مىرسد، كه زمانى سعادت است و بهشت، و زمانى ديگر شقاوت و آتش، يا فقر است و تندرستى يا بىنيازى و ناخوشى، يا ... يا ... و آيه بدين معنى نيست كه هر انسانى به دنيا مىآيد تا بنا بر تقديرهاى معين شده و با مجبور بودن بر آنها زندگى كند، بلكه از علم مطلق
[٣٢] - الكشاف، ج ٤، ص ٦٧٩.
[٣٣] - تفسير القمّى، ج ٢، ص ٤٠٠.