تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٣٢ - شرح آيات
همراه است و تأكيد بر جزا دارد، چنان كه آيه ذيل مؤيّد آن است
كَذلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ- با تبهكاران بدين گونه رفتار مىكنيم.» پس اين سنّتى جارى در زندگى است و با گذشت زمان تغيير نمىپذيرد، و آيه بدين گونه انسان را در هر زمان و مكان در برابر اين سنت قرار مىدهد تا چنان تصور نشود كه تنها محدود به تبهكاران تاريخى است. و سپس سياق، از طريق سنّت جزاى در آخرت، حقايق گذشته را به آينده اتصال مىدهد كه تأثير آن بر مجرمان بيش از تأثير گرفتاريهاى در اين جهان است.
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ- واى بر تكذيب كنندگان در آن روز.» هلاك شدن تبهكاران در دنيا براى دلالت بر عذاب آخرت ايشان كافى است، و پيشروى ايشان به سوى گرفتارى به/ ٢٢٢ ويل نتيجهاى طبيعى از تكذيب فرمانروايى و رهبرى حق و راه راست آن در زندگى است، و منصرف شدن آنان از آن و پيروى از يك رهبرى گمراه كننده و روش آميخته به خطا آدمى را به ويلى پس از ويل ديگر مىرساند.
[٢٠- ٢٤] چرا آدمى آيتهاى پروردگارش و از جمله حقيقت آخرت را تكذيب مىكند و رستاخيز و زنده شدن پس از مرگ را نمىپذيرد؟ آيا براى آن است كه آيات راهنمايى به اين منظور وجود ندارد، و معرفت او به پروردگارش و به قدرت گسترده بىپايان او ناقص است؟ هرگز ... پس لازم است در اصل آفرينش خودمان بينديشيم، و در اين كه چگونه آيت آشكارى براى راهنمايى ما به قدرت خداوند متعال بر همه چيزها است: ما را از موجود كوچك و حقيرى كه جز با ذرهبينهاى بزرگ كننده قابل رؤيت نيست، و به خواست خداوند متعال و نه به اراده ما در زهدان مادرمان قرار گرفت، در زندگى به راه انداخت و با تبعيت از قوانين و سنتهايى كه نسبت به اكثر آنها جاهليم، ما را رشد و پرورش داد تا به صورت يك انسان تمام عيار، مرد يا زن، در آمديم. پروردگار ما را در برابر اين حقايق فطرى قرار مىدهد كه هيچ كس راهى براى انكار كردن آنها ندارد.
أَ لَمْ نَخْلُقْكُمْ مِنْ ماءٍ مَهِينٍ- آيا شما را از آبى گندناك و خوار