تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٣١ - شرح آيات
نيست كه در اين دنيا ويل و عذابى ندارند، ولى نشانهاى از سختترين عذابها در جهان ديگر است، بدان روى كه روز قيامت آشكارترين مصداقهاى گرفتار شدن ايشان به ويلها و هلاكت است.
آيا اين ويلى كه قرآن با آن مكذّبان را تهديد مىكند چگونه است؟ براى شناخت آن بهتر است به ياد نمونهاى از آن بيفتيم كه در عذاب اين جهانى تكذيب كنندگان تجسم پيدا مىكند.
قرآن به عاقبت مكذّبان در دنيا از طريق ارقام و حقايقى مادّى و محسوس حكايت مىكند كه آشكار بودن حقيقت آخرت در نزد عقلا اگر سختتر و صافىتر نباشد، كمتر نيست؛ و اين سؤالى است كه خردمندان را به تفكر كردن درباره سرنوشت مكذّبان از طريق/ ٢٢١ آزمايشهايى كه ديگران بر جاى گذاشتهاند، بر مىانگيزد.
أَ لَمْ نُهْلِكِ الْأَوَّلِينَ* ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الْآخِرِينَ- آيا پيشينيان را هلاك نكرديم* سپس در پى ايشان ديگران را نيز چنين خواهيم كرد.» مىتوانيم براى هلاك دو معنى تصور كنيم
اول: هلاك شدن با مرگ، و تقريبا هيچ آيهاى از قرآن را درباره سنت جزا و حقيقت آخرت نمىخوانيم مگر اين كه در كنار آن سخن از سنّت مرگ رفته است، و سبب آن است كه خداوند متعال مىخواهد ما را به اين انديشه هدايت كند كه آخرت و جزا به همان گونه حق است كه مرگ حق است، و اين كه دروغ پنداشتن يكى از آن دو چيزى از واقعيّت آنها نمىكاهد، به همان گونه كه تكذيب آن وعده خدا كه با مرگ صورت وقوع پيدا مىكند، تغييرى در اين حق پديد نمىآورد، و دليل آن در گذرگاه بشريت آشكار است كه خدا در آن پيشينيان را با مرگ از دنيا برده و ديگران نيز از پى ايشان خواهند رفت و سرانجام چنان خواهد شد كه هيچ كس جز او- عزّ و جلّ- باقى نمىماند.
دوم: هلاك شدن بر اثر گرفتارى و مؤاخذه الاهى بنا شده بر سنّت جزاى او در زندگى، كه اين به سياق وعده داده شده به مكذّبان نزديكتر است و پيوسته با ويل