قواعد فقهيه - بجنوردى، سيد محمد - الصفحة ٥٢
معصوم ايشان و غير ذلك باشد، چنانچه شخص اين نكته را اظهار كند بايد آثار صحت را بر گفتار وى مترتب ساخت (البته اگر منشأ اثر باشد) اما اگر مقصود از اعتقادات اعتقاد به فروع دين باشد، مثلا شخص شك كند كه آيا اين مجتهد جامع الشرائط كه در اين مسأله فتوى داده است از روى موازين صحيح اجتهاد كرده است يا العياذ باللّه بدون تعمق و تفحص فتوى داده است، سيرۀ متشرعه حمل بر صحت است.
همچنين اظهار توبه و پشيمانى- اگر منشأ اثر باشد- حمل بر صحت مىشود در صورتى كه علم به خلاف نباشد. توبه يك امر باطنى و قلبى است، لكن استغفار و انشاء توبه «استغفر اللّه ربى و اتوب اليه» متأخر است از واقع توبه كه همان نفس پشيمانى و عزم بر عدم عود به آن معصيت باشد. اگر گفته شود توبه فقط نفس پشيمانى نيست بلكه اضافه بر آن طبق روايات «ظهر منه امر جميل» مىخواهد و اين معنى به صرف ادعا ثابت نمىشود. در پاسخ مىگوييم به نظر مىرسد كه حقيقت توبه، در مقام لب، عبارت از ندم و پشيمانى فاعل از معصيتى صادر از جانب اوست و حضرت سجاد (ع) در صحيفۀ سجاديه مىفرمايد «اللهم ان يكن الندم توبه اليك فأنا اندم النادمين»؛ ولى رسيدن اين معنى به مرحلۀ اثبات نياز به اعتراف به لسان و انشاء كلمۀ استغفار دارد و اين مطلب همانند حقيقت اسلام است كه عبارت است از اعتقاد به شهادتين كه رسيدن به مرحلۀ اثبات، نيازمند اقرار و اعتراف و اظهار لسانى به شهادتين است و قهرا اين اظهار است كه منشأ اثر مىشود و بر مقر آثار مسلم بار مىشود و كمال اسلام نيز عمل به اركان و احكام اسلام و اتيان واجبات و ترك محرمات خواهد بود.