جنون داراى اقسامى است و أشكال مختلفى دارد كه به همه آنها عنوان جنون صادق است ولى آيا موضوع حكم جنون مطلق است با مرتبه خاصّى از آن مراد است. ممكن است كه ديوانه‌اى زنجيرى باشد ولى ديوانه‌اى هم باشد بى‌آزار، و يا ديوانه‌هايى داريم كه وقت صلاة را نمى‌فهمند و يا نماز نمى‌خوانند و بعضى هم هستند كه نماز مى‌خوانند و اوقات صلاة را مى‌شناسند.

٧٣ القول فى العيوب (جنون) ..... ٢٦/ ١١/ ٨٢

نكته سوّم: الحاق عيوب ديگر

بيمارى‌هايى در عصر و زمان ما پيدا شده كه خطرناكتر از بيمارى برص و جذام است كه در روايات وارد شده و بعيد نيست با قياس اولويّت اين بيمارى‌ها را هم داخل بدانيم، مثل ايدز كه سيستم دفاعى بدن را به خطر مى‌اندازد و انسان آماده پذيرش هر بيمارى شده و در مدّت كمى به انواع بيمارى‌ها مبتلا مى‌شود، چرا كه عوامل بيمارى در اطراف ما زياد است، ولى نيروى دفاعى بدن- كه يكى از نشانه‌هاى توحيد است- مانع از ابتلاى انسان به بيمارى است و با از بين رفتن اين نيرو انسان به راحتى بيمار مى‌شود. بيشترين راه انتقال اين بيمارى هم از راه آميزش است، حال اگر زوج يا زوجه به اين بيمارى مبتلا باشد خطرناكتر از بيمارى برص يا جذام است.

نكته چهارم: عيوب قابل رفع‌

در زمان سابق بيمارى‌هايى بود كه مانع از هدف ازدواج بود ولى در حال حاضر با يك جرّاحى ساده آن بيمارى يا عيب مرتفع مى‌شود، مثل گوشت‌هاى اضافى مانع از آميزش و از اين قبيل، آيا آنچه كه در سابق مطابق روايات از عيوب قابل فسخ بوده اكنون هم هست يا بگوييم موضوع عوض شده و راه درمان دارد؟

نكته پنجم: بين خيار عيب، خيار شرط و خيار تدليس در محلّ كلام ما فرق است ولى گاهى اينها با هم مخلوط مى‌شود؛

خيار شرط اين است كه در هنگام عقد شرط سلامت كرده، ازدواج مى‌كند كه در اين صورت اگر زوجه مثلًا يك انگشت نداشته باشد با اين كه از عيوب منصوصه نيست ولى چون شرط سلامت من جميع الجهات كرده خيار فسخ دارد. خيار شرط سلامت در نكاح به خودى خود موجود نيست چون اگر بود اين بحث‌ها لغو بود و ذكر اين عيوب لازم نبود.

خيار تدليس هم چنين است مثلًا عيب دختر را مخفى كرده ولى بعد معلوم مى‌شود كه معيوب بوده، در اين صورت خيار تدليس ثابت است و اين غير از ما نحن فيه (خيار عيب) است، پس محلّ كلام، خيار عيب است نه خيار شرط و نه خيار تدليس.

[جنون مرد]

جنون سابق در ناحيه زوج:

آيا جنون قبل از عقد در ناحيه زوج باعث خيار فسخ براى زوجه مى‌شود؟ مشهور و معروف اين است كه زوجه خيار فسخ دارد.

ادله جواز فسخ در جنون سابق زوج‌

١- انصراف ادلّه وفاى به عقود

ادلّه وفاى به عقود از اين عقد منصرف است.

٢- نفى ضرر

اين عقد ضررى است در حالى كه مطابق ادلّه «لا ضرر و لا ضرار فى الاسلام» ضرر و ضرارى در اسلام نيست.

٣- نفى غرور

المغرور يرجع الى من غرّ يعنى حقّ خيار دارد و يا نهى النبى عن الغرر.

٤- قاعده نفى حرج‌

الزام زوجه به اين عقد عسر و حرج شديد دارد به همين جهت مجاز است كه فسخ كند.

٥- روايات‌

* محمد بن الحسن باسناده عن محمد بن على بن محبوب عن احمد بن الحسين‌ عن القاسم بن محمد

(جوهرى)

عن على بن أبى حمزة

(البطائنى)

قال: سئل أبو إبراهيم‌

(موسى بن جعفر عليه السلام)

عن امرأة يكون لها زوج قد اصيب فى عقله‌

(عقل درستى ندارد)

بعد ما تزوّجها أو عرض له جنون‌

(رسماً ديوانه است)

قال: لها أن تنزع نفسها منه إن شاءت. [١]

وقتى در جنون عارضى بعد از عقد خيار فسخ داشته باشد در جايى كه از اوّل جنون داشته به طريق اولى خيار فسخ دارد.

على بن ابى حمزه بطائنى زياد مورد مذمّت واقع شده است.

نجاشى درباره او مى‌گويد:

[١] ح ١، باب ١٢ از ابواب عيوب.