سابقاً مى‌گفتيم كه سيره عقلا در مورد بعد از عقد بر اين است و شارع هم اين سيره را امضا كرده است به اين بيان كه مرد و زن بعد از عقد در معرض حوادث هستند و هر كدام ممكن است بيمار شوند، به همين جهت بعد از عقد نمى‌توان به جواز فسخ حكم كرد.

ولى رواياتى داريم و حتّى ادّعاى اجماع هم شده است كه اگر يك مرتبه وطى حاصل شود خيار فسخ ساقط مى‌شود- بحث آن در فرع ثانى مى‌آيد- بنابراين سيره عقلا در اينجا جارى نمى‌شود. پس محلّ كلام ما خصوصيّتى دارد كه اگر يك مرتبه هم وطى حاصل شود، خيار فسخ ندارد و سيره عقلا براى درازمدت بود، بنابراين و لو عيب حادث باشد اگر مرّة واحدة هم وطى نكرده موجب حقّ فسخ است و اين خلاف سيره عقلا هم نيست.

فرع دوّم: لو وطأ مرّة واحدة

مشهور اين است كه خيار عيب ساقط مى‌شود، بلكه ادّعاى اجماع شده است ولى از ابن زهره و ظاهر كلام مفيد مخالفت نقل شده است.

أقوال مشهور:

١- روايات باب:

مشهور به روايات تمسّك كرده‌اند و در بين روايات هيجده‌گانه سه روايت‌ [١] است كه تعبير «مرّة واحدة» و يا «وقعة واحدة» دارد. هرچند هر سه روايت از نظر سند ضعيف است، ولى مشهور به آن عمل كرده‌اند و ضعف سند با عمل مشهور جبران مى‌شود.

مرحوم حاجى نورى هم در مستدرك دو روايت‌ [٢] از كتاب جعفريّات نقل كرده است كه محلّ كلام است و از نظر سند مشكل دارد.

جمع‌بندى روايات:

علاوه بر جبران ضعف سند روايات به عمل مشهور، روايات متضافر و حجّت است.

٢- استصحاب عدم بقاى عنن:

دليل ديگرى هم آورده‌اند كه آن تعبير «لِرجاءِ زواله» است، يعنى چون يك بار توانسته است، امكان دارد بازهم بتواند كه اين تعبير نشان مى‌دهد، موضوع ثابت نيست و بازگشت آن به استصحاب عدم بقاى عنن و شبهه موضوعى است.

٨٧ القول فى العيوب (العنن) ..... ١٥/ ١/ ٨٣

فرع سوّم: إن كان قادراً على غيرها و لم يكن قادراً عليها آيا در اين صورت زن حقّ فسخ دارد؟

اين كه بر زوجه قادر نيست و بر غير زوجه قادر است ممكن است عوامل مختلفى داشته باشد، ممكن است به جهت سحر و جادو باشد كه البتّه غالباً اين چنين نيست بلكه در بعضى از موارد به جهت سحر و جادو است و لو غالباً مردم كمبودها، كاستى‌ها و تنبلى‌هاى خود را از سحر و جادو مى‌دانند.

اقوال:

مشهور و معروف اين است كه زوجه حقّ فسخ ندارد و ادّعاى اجماع شده است، ولى از مرحوم شيخ مفيد نقل شده كه حقّ فسخ دارد، چون مرد قادر نيست.

ادلّه قول مشهور:

ادلّه‌اى كه مى‌گويد زوجه حق فسخ ندارد عبارتند از:

١- اصالة اللزوم:

خيار فسخ دليل مى‌خواهد و وقتى دليل نداريم اجازه نمى‌دهيم.

٢- اطلاق روايات:

اطلاق بسيارى از روايات مى‌فرمود: «لا يقدر على النساء» كه عام است يعنى بر وطى هيچ زنى قادر نيست نه اين كه فقط بر زوجه خودش قادر نباشد.

* ... قال فى العنّين إذا علم انّه عنّين لا يأتى النساء ... [٣]

ظاهرش مطلق النساء است، پس وقتى قادر بر نساء ديگر است ديگر عنّين و لا يأتى النساء نيست.

* ... قال: اذا تزوّج الرجل المرأة و هو لا يقدر على النساء. [٤]

يعنى قادر به وطى هيچ مرئه‌اى نيست نه خصوص زوجه خودش را.

* ... قال: عليه المهر و يفرّق بينهما اذا علم انّه لا يأتى النساء. [٥]

اين سه روايت و بعض روايات ديگر اين باب شاهد است كه عنّين كسى است كه قادر بر نساء نيست نه اين كه بر بعضى قادر

[١] ح ٢ و ٤ و ٨، باب ١٤ از ابواب عيوب.

[٢] مستدرك، ج ١٥، ح ٢ و ٣، باب ١٣ از ابواب عيوب.

[٣] ح ٢، باب ١٤ از ابواب عيوب.

[٤] ح ٧ باب ١٤ از ابواب عيوب.

[٥] ح ١٣ باب ١٤ از ابواب عيوب.