كتاب النكاح - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٩ - ٣- روايات خاصّه

است (إن ارتبتم فى الحكم).

از بين اين احتمالات احتمال اوّل بهتر است.

«وَ اللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ»‌ يعنى چه؟ يعنى هنوز بالغ نشده است و يا لم يحضن و هنّ فى سن من تحيض كه ظاهراً احتمال دوّم مراد است.

در مجموع آيه ارتباطى به عقد موقّت ندارد و راه عقد موقّت تمسّك به اولويّت است.

٦٠ ادامه مسأله ١٦ ..... ٣٠/ ١٠/ ٨٢

صورت چهارم: عدّه وفات‌

اين صورت داراى دو قسم است:

١- زن باردار نيست.

٢- باردار است.

مرحوم امام در ذيل مسأله شانزدهم فرمودند:

و أمّا عدتها من الوفات فأربعة أشهر و عشرة أيّام إن كانت حائلًا و أبعد الأجلين منها و من وضع حملها إن كانت حاملًا كالدائمة يعنى منقطعه و دائم در عدّه وفات تفاوتى ندارند.

١- زن باردار نيست:

اقوال:

مرحوم صاحب جواهر، چهار ماه و ده روز را مشهور مى‌داند يعنى مسأله اتّفاقى نيست و مى‌فرمايد:

وفاقاً للمشهور. [١]

مرحوم صاحب رياض مى‌فرمايد:

أشبههما (مطابق قواعد و عمومات) و أشهرهما (معلوم مى‌شود كه قول مقابل هم مشهور است) كما حكاه جماعة من أصحابنا أنّها أربعة أشهر و عشرة أيّام. [٢]

مرحوم شهيد ثانى هم در مسالك تعبير به اشهر دارد و مى‌فرمايد:

و قد اختلف الأصحاب فى مقدار عدّتها فالأشهر بينهم ما اختاره المصنف (محقق در شرايع) من أنّها تعتدّ بأربعة أشهر و عشرة أيّام. [٣]

افراد مهمّى در بين مخالفين هستند و تعبير به اشهر هم به خاطر همين است كه در مقابل افراد بزرگى مانند مرحوم مفيد، سيّد مرتضى، سلّار و ابن ابى عقيل قرار دارند.

مرحوم سبزوارى با وجود اين مخالفت‌ها مسأله را اجماعى مى‌داند. بعضى مى‌گويند شايد ايشان مخالفها را به حساب نياورده‌اند، كه در جواب بايد گفت مخالف‌هاى به اين عظمت را نمى‌توان به حساب نياورد، پس مسأله اجماعى نيست.

ادلّه قول مشهور (چهار ماه و ده روز)

سه دليل بر قول مشهور دلالت مى‌كند:

١- عموم آيه:

آيه‌ «وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً»‌ [٤] اطلاق دارد و شامل زوجه موقّت و دائم مى‌شود و در ذيل و صدر آيه دليلى بر اين نيست كه آيه مربوط به عقد دائم باشد.

٢- اطلاق روايات:

روايات زيادى داريم كه مطلق است:

* عبد اللَّه بن جعفر فى (قرب الاسناد) عن عبد اللَّه بن الحسن عن على بن جعفر عن اخيه قال: سألته عن المتوفّى عنها زوجها كم عدّتها؟

قال أربعة أشهر و عشراً. [٥]

روايت مطلق است و تمام زوجها را شامل مى‌شود.

روايات‌ [٦] زياد است كه بعضى كلمه طلاق دارد ولى رواياتى كه كلمه طلاق ندارد عامّ است و دائم و موقّت را شامل مى‌شود.

٣- روايات خاصّه:

رواياتى كه در خصوص متعه وارد شده است:

* ... عن عبد الرحمن بن الحجاج قال: سألت أبا عبد اللَّه عليه السلام عن المرأة يتزوّجها الرجل متعة ثم يتوفّى عنها زوجها هل عليها العدة؟

فقال: تعتدّ أربعة أشهر و عشراً

(سند روايت معتبر و دلالت آن تا اينجا خوب است و دليلى براى قول مشهور است ولى ذيلى دارد كه كار حديث را مشكل مى‌كند)

فإذا انقضت أيّامها و هو حىّ فحيضة و نصف مثل ما يجب على الأمة ... [٧]

اين ذيل با چيزى كه ما اختيار كرديم (حيضتان) سازش ندارد، البتّه گفتيم حيضة و نصف در واقع حيضتان است ولى ناقص.

آيا مى‌توان به حديثى كه بخشى از آن قابل قبول و بخشى غير قابل قبول است، استدلال كرد و آيا بناى عقلا در حجّيت‌

[١] ج ٣٠، ص ١٩٩.

[٢] ج ٧، ص ٣٤.

[٣] ج ١٠، ص ٣٠٤.

[٤] آيه ٢٣٤، سوره بقره.

[٥] وسائل، ج ١٥، ح ٦، باب ٣٠ از ابواب عدد.

[٦] وسائل ج ١٥، باب ٣٠ از ابواب عدد.

[٧] ح ١، باب ٥٢ از ابواب عدد.