تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی - ایزدی، عباس - الصفحة ٣٢٨ - توكل برخدا نه به اسباب ظاهرى

هيچ كس ديگر قابل اعتماد نيست. خداوند درسوره‌ى بنى‌اسرائيل مى‌فرمايد: (وَ إِذٰا مَسَّكُمُ اَلضُّرُّ فِي اَلْبَحْرِ ضَلَّ مَنْ تَدْعُونَ إِلاّٰ إِيّٰاهُ فَلَمّٰا نَجّٰاكُمْ إِلَى اَلْبَرِّ أَعْرَضْتُمْ وَ كٰانَ اَلْإِنْسٰانُ كَفُوراً)[١] از دست شما انسان‌ها گلايه است وقتى در دريا كشتى شما طوفانى شد خدا، خدا مى‌كنيد و فطرت توحيدى شما بيدار مى‌شود، ولى، همين‌كه نجاتتان داد و به خشكى رسيديد خدا را فراموش مى‌كنيد. پسر نوح به كوه پناه برد. و غرق شد شما هم فكر مى‌كنيد در خشكى در امان هستيد، مگر خشكى جاى امنى است: (أَ فَأَمِنْتُمْ أَنْ يَخْسِفَ بِكُمْ جٰانِبَ اَلْبَرِّ)[٢]«ايمن هستيد از اين كه خدا خسف كند و شما را بر زمين فرو برد و شما به خشكى رفته‌ايد». بنا بر اين معناى توكل اين است كه عقل و شرع مى‌گويند كارى را انجام بده. لذا بايد به دنبال اسباب آن برويم و يك تكيه‌گاهى هم مى‌خواهيم كه بايد آن تكيه‌گاه خداوند باشد. اگر هم مى‌بينيد بر حسب ظاهر وضع جور نيست. اما به هر حال چون خدا گفته است بايد به دنبال آن كار رفت و خدا آن را درست خواهد كرد.

توكل حضرت موسى عليه السلام

حضرت موسى عليه السلام وقتى كه از طرف خداوند مأمور شد كه سريعاً بنى‌اسرائيل راجمع كرده از آن زمين بيرون برود، به طرف دريا حركت كرد تا از خشكى كه اكنون كانال سوئز است و درياى مديترانه را به درياى قلزم وصل مى‌كند و آن

[١]. بنى‌اسرائيل/ ٦٧.

[٢]. همان/ ٦٨.