ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٧ - ان المرء قدم،
دورى از دنيا و علاقهمندى به آخرت تشويق فرمودهاند: پس دنيا گذرگاه يعنى راه عبور به سوى آخرت است، كه به دو طريق امكان پذير است:
١- اختيارى، چنان كه بندگان شايسته خدا به طرف آخرت حركت مىكنند.
٢- اضطرارى، چنان كه عامه مردم ناچار مىميرند و به سراى آخرت مىشتابند، و مراد امام (ع) در اين سخن رفتن اضطرارى است.
يادآورى دنيا و آخرت، با اين دو صفت: (گذرگاه و قرارگاه)، شبيه مقدمهاى براى اين جمله از سخن امام (ع) است: فخذوا من ممرّكم لمقرّكم.
(٤٩١٥٢- ٤٩١٤٥)
و لا تهتكوا .... اسراركم،
يعنى با تظاهر به معصيت پرده درى نكنيد زيرا خدايى كه از رازهاى درونى شما آگاهى دارد به كارهاى علنى شما آگاهتر است.
(٤٩١٦٣- ٤٩١٥٣)
و اخرجوا ... أبدانكم،
امام (ع) در اين جمله مردم را به ترك دنيا پيش از مرگ، امر كرده و از آن بطور كنايه به «خارج كردن دلها از دنيا» تعبير فرموده است.
خرج فلان عن كذا، و اخرج نفسه من كذا، وقتى گفته مىشود كه از آن، دورى كند و بيزارى جويد.
(٤٩١٦٥- ٤٩١٦٤)
ففيها اختبرتم،
اين گفتار امام اشاره به اين است كه آزمايش در اين دنيا از عنايات و توجهات خدا است چون باعث بيدارى انسان براى آخرت مىشود، و معناى آزمايش را پيش از اين دانستى.
(٤٩١٦٨- ٤٩١٦٦)
و لغيرها خلقتم،
يعنى انسانها از نظر ذات و فطرت، براى رسيدن به سعادت اخروى آفريده شدهاند، ولى اگر اعمال نيك نداشتند و به گناه آلوده شدند گرفتار شقاوت خواهند گرديد: (زمينه اصلى و فطرت اوليه در انسان سعادت است شقاوت امرى عرضى مىباشد).
(٤٩١٨١- ٤٩١٦٩)
انّ المرء .... قدّم،
مردم مىگويند: «از مال دنيا چه چيز گذاشته، و فرشتگان مىگويند: از كارهاى نيك چه عملى جلو فرستاده است؟.
امام (ع) در اين سخن، مردم و فرشتگان و آنچه را كه مورد سؤال اين