ترجمه شرح نهج البلاغه

ادامه برگزيده از سخنان أمير المؤمنين عليه السلام

< 1193 > 193 - گفتار آن حضرت روايت شده است كه امام اين كلام را هنگام دفن سرور زنان فاطمه(ع) در حالى كه گويى با پيامبر در نزد قبر او سخن مىگويد ايراد كرد

و السريعة اللحاق ، < 49004 - 49001 >

تعبير صفيتك

امام(ع) با جمله الا ان لى موضع تعز،

التأسى،

فلقد وسدتك نفسك،

فلقد استرجعت الوديعة الرهينه،

اما حزنى مقيم ،

و ستنبئك انبتك الذكر،

و السلام عليكما ،

و ان اقم الصابرين،

< 1194 > 194 - از سخنان امام(ع)

و لا تهتكوا اسراركم،

و اخرجوا أبدانكم،

ففيها اختبرتم،

و لغيرها خلقتم،

ان المرء قدم،

لله آبائكم،

فقدموا بعضا ،

< 1195 > 195 - از سخنان امام(ع) كه در موارد بسيارى اصحاب خود را با اين كلمات مورد خطاب قرار مىداد

فان امامكم عقبة كؤودا،

و اعلموا فيكم،

و قد دهمتكم المحذور،

فقطعوا علايق الدنيا،

و استظهروا بزاد التقوى،

< 1196 > 196 - گفتار آن حضرت هنگامى كه طلحه و زبير، پس از بيعت با امام(ع) اعتراض كردند كه چرا در امور با آنها مشورت نكرده و از آنان كمك نگرفته است، اين سخنان را خطاب به آنها بيان فرمود

ا لا تخبرانى بابه ،

و الله حملتمونى عليها،

فلما افضت فاقتديته،

و لا وقع حكم جهلته،

و لا وليته هوى منى،

فلم احتج اليكما حكمه،

فليس لكما عتبى،

< 1197 > 197 - گفتار آن حضرت، اين سخن را هنگامى فرمود كه شنيد جمعى از يارانش اهل شام را در صفين دشنام مىدادند

لو وصفتم فى العذر

< 1198 > 198 - از خطبههاى آن حضرت، در جنگ صفين يكى از روزها كه مشاهده فرمود فرزندش امام حسن شتابان به جنگ با دشمن مىرود، خطاب به يارانش فرمود

< 1199 > 199 - گفتار آن حضرت، هنگامى كه يارانش در امر حكومت، با او به مخالفت برخاستند چنين فرمود

على ما احب،

و الله اخذت منكم و تركت،

و قد احببتم البقاء،

< 1200 > 200 - از خطبههاى آن حضرت است امام عليه السلام هنگامى كه در بصره به عيادت يكى از اصحابش به نام علاء بن زياد حارثى رفت و خانه پهناور و وسيع او را ديد، چنين فرمود

مطالع الحقوق،

على به،

لقد استهام بك الخبيت

أ ترى الله ذلك،

< 1201 > 201 - از خطبههاى آن حضرت است اين خطبه هنگامى ايراد شد كه شخصى در باره احاديث بدعتزا و روايات گوناگون كه در نزد مردم رواج دارد، از حضرت پرسيد، پس فرمود

ان فى ايدى الناس و حفظا و وهما،

و قد كذب على رسول الله(ص) على عهده النار،

امام(ع) با اين سخن رجل منافق فهذا احد الاربعه،

متصنع بالاسلام،

لا يتأثم،

بالزور و البهتان،

و انما الناس الا من عصم،

و رجل سمع من رسول الله(ص) شيئا لم يحفظه لرفضه ،

و رجل سمع لرفضه،

و آخر رابع و محكمه

و ليس كل اصحاب رسول الله ،

< 1202 > 202 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

فايده چهارم فرمايش امام(ع) على حركتها

فايده ششم گفتار امام(ع) تمخضه الغمام الذوارف

< 1203 > 203 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

< 1204 > 204 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

قسمت اول خطبه

6 - المقدر لجميع الامور،

8 - و لا يرهقه ،

قسمت دوم خطبه كه در باره برترى مقام پيامبر اكرم بيان فرموده است

< 1205 > 205 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

كلما نسخ الله الخلق فرقتين،

جعله فى خيرهما،

لم يسهم فيه عاهر،

الا و ان الله عصما،

يقول على الالسنه و يبيت الافئده،

فيه كفاء لمكتف و شفاء لمشتف،

8 - و لا تسرع فيهم الغيبة،

فليقبل امرء كرامة بقبولها ،

«و لينظر منزلا»،

فليصنع و لمعارفه ،

من يهديه،

و اصاب سبيل السلامه،

و بادر ،

استفتح التوبة،

فقد أقيم،

< 1206 > 206 - از دعاى آن حضرت(ع) است

< 1207 > 207 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است كه در صفين ايراد كرده است

فالحق اوسع قضائه،

و لا يجرى لاحد الا جرى عليه،

لقدرته صروف قضائه،

مضاعفه الثواب اهله، ص

اقسام حقوق

ثم جعل سبحانه ببعض،

فجعلها تتكافأ فى وجوهها،

بزرگترين حق و اعظم ما افترض الله ،

ويژگيهاى حقوق متقابل والى و رعيت فجعلها نظاما عند العباد،

زيانهاى ناشى از عدم رعايت حقوق متقابل از ناحيه فرمانروا و مردم

فاذا غلبت ،

7 -«و كثرة علل النفوس»

فليس احد من الطاعة له،

و ليس امرو و إن عظمت حمله الله تعالى من حقه ،

و لا امرؤ و ان صغرته النفوس ، او يعان عليه

ان من حق من عظم احسانه اليه،

و من اسخف حالات الولاة و الكبرياء،

و لو كنت احب ان يقال فى ذلك،

و ربما استحلى الناس الثناء بعد البلاء،

فلا تثنوا على بجميل ثناء من امضائها،

فلا تكلمونى بعدل،

فانى لست منى،

الا ان يكفى الله من نفسى،

فانما انا و أنتم ،

آخرين سخن امام(ع) در اين خطبه و اخرجنا مما كنا فيه،

< 1208 > 208 - گفتار آن حضرت(ع) است

و اجمعوا غيرى،

و قالوا الا إن فى الحق ،

فنظرت ،

< 1209 > 209 - گفتار آن حضرت در باره كسانى كه براى جنگ با آن حضرت به سوى بصره آمده بودند مىفرمايد

< 1210 > 210 - گفتار آن حضرت در ميدان جنگ جمل موقعى كه چشمش به بدنهاى كشته طلحه و عبد الرحمن بن عتاب بن اسيد افتاد، فرمود

< 1211 > 211 - گفتار آن حضرت(ع) است

شرح < 51906 - 51895 > در بيان اوصاف سالك

امات نفسه

حتى دق جليله،

لطف غليظه،

و برق له لامع كثير البرق،

فابان له الطريق،

و سالك به السبيل،

تدافعته الأبواب،

و ثبتت رجلاه و الراحة،

< 1212 > 212 - گفتار آن حضرت، اين سخن را پس از خواندن اين آيه مباركه الهاكم التكاثر حتى زرتم المقابر بيان فرموده است

اى مدكر،

و تناوشوهم من مكان بعيد،

يرتجعون سكنت،

لان يكونوا عبرا احق من ان يكونوا مفتخرا،

و لأن يهبطوا بهم جناب ذلة،

و لو استنطقوا لقالت،

كلمه ضلالا و جهالا،

اولئكم سلف غايتكم و فراط مناهلكم،

و ما عن طول عهدهم سكونا،

فكانهم سبات،

شاهدوا عاينوا،

فكلتا الغايتين،

لقد رجعت النطق،

و تكلموا من غير جهات النطق،

فقالوا متسعا،

فلو مثلتهم بعقلك،

و يفزع الى السلوه،

فتولدت فيه فترات علل آنس ما كان بصحته،

فلم يطفىء ببارد إلا ثور حرارة ذات داء،

و لا اعتدل بممازج لتلك الطبايع الا امد منها كل ذات داء،

حتى فتر معلله،

و تنازعوا من قبله،

فبينا هو كذلك،

ان للموت ،

< 1213 > 213 - گفتار حضرت كه امام(ع) اين سخنان را در موقع تلاوت اين آيه شريفه بيان فرمود «رجال - لا تلهيهم تجارة و لا بيع عن ذكر الله»

ان الله سبحانه بعد المعانده،

و ما برح عقولهم،

فاستصبحوا و الافئده،

و كانوا كذلك،

و ان للذكر اهلا ايام الحيوة،

و يهتفون و يتناهون عنه،

فكانما قطعوا عداتها ما لا يسمعون،

فلو مثلتهم بعقلك،

لرايت الراغبون،

و تنزلت عليهم السكينه،

يتنسمون بدعائه روح التجاوز،

جرح عيونهم،

لكل باب يد قارعة،

يسألون المنادح،

فحاسب نفسك ،

< 1214 > 214 - از خطبههاى آن حضرت، اين خطبه را حضرت موقع تلاوت آيه شريفه«يا أيها الإنسان ما غرك بربك الكريم» بيان فرمود

يا ايها الانسان بهلكة نفسك ،

فربما ترى الضاحى رحمة له،

فما صبرك الانفس عليك،

در جمله كيف لا يوقظك سطواته،

فتداو بيقظة،

و تمثل يصرفها عنك،

و ايم الله الاعمال،

و حقا اقول ما الدنيا غرتك و لكن بها اغتررت،

و لقد كاشفتك العظات،

و لهى بما تعدك تغرك،

و لرب مكذب،

و لئن تعرفتها الشحيح بك،

و لنعم محلا،

و ان السعداء بالدنيا غدا هم الهاربون منها اليوم،

و لحق بكل منسك اهله،

فلم يجز بحقه،

< 1215 > 215 - از گفتار آن حضرت(ع) است

و الله الحطام،

و كيف حلولها،

و الله لقد رايت لظى،

و اعجب من ذلك ام تهجر،

فرمايش امام(ع) هبلتك الهبول ،

أ مختبط ام ذو جنه ام تهجر؟

و الله ما فعلت،

و ان دنياكم تقضمها،

و ما لعلى و لنعيم يفنى و لذه لا تبقى،

< 1216 > 216 - از دعاهاى آن حضرت(ع) است

< 1217 > 217 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

اصبحت اصواتهم و الثرى،

قد بنى بالخراب فناؤها،

و كأن قد صرتم المستودع،

و ارتهنكم ذلك المضجع،

فكيف بكم القبور،

< 1218 > 218 - دعاهاى آن حضرت(ع) است

و قلوبهم اليك ملهوفه،

ان اوحشتهم الغربة آنسهم ذكرك،

و ان صبت بك،

علما قضائك،

اللهم ان ،

فليس ذلك كفاياتك،

اللهم احملنى ،

< 1219 > 219 - گفتار آن حضرت(ع) است

< 1220 > 220 - گفتار آن حضرت در بيان وصف كسى كه با آن حضرت، به خلافت بيعت كرد كه با عبارات ديگر در خطبههاى قبل نيز بيان شده است، و در اينجا خطاب به مردم مىفرمايد

و وطىء الضعيف،

< 1221 > 221 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

قسمت اول خطبه

مقصد اول حضرت براى بيان ارزش و فضيلت تقوا چند صفت بيان مىفرمايد

هشدار بر غنيمت شمردن فرصت و تعجيل در كار خير مقصد دوم

مقصد سوم در قسمت ديگر با چند دليل مردم را هشدار داده است كه هر چه زودتر در اعمال خير تعجيل و شتاب داشته باشند

اصبحت مساكنهم اجداثا دعاهم،

قسمت دوم خطبه كه در وصف زاهدان است

كانوا قوما اهلها،

عملوا فيها بما يبصرون،

و بادروا فيها ما يحذرون،

تقلب الآخره،

يرون الى آخره،

< 1222 > 222 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است هنگامى كه عازم به سوى بصره بود در محل ذى قار اين خطبه را ايراد فرمود، واقدى در كتاب جمل آن را ذكر كرده است

در عبارت و الضغائن القادحه فى قلوبهم،

< 1223 > 223 - گفتار آن حضرت خطاب به عبد الله بن زمعه كه از شيعيانش بود و در دوران خلافتش از او درخواست مال كرد

< 1224 > 224 - گفتار آن حضرت(ع) است

و انا لامراء الكلام،

< 1225 > 225 - گفتار آن حضرت در باره سبب اختلاف مردم در صورتها و اخلاق

انما فرق بينهم يتفاوتون،

فتأم الرواء ،

< 1226 > 226 - گفتار آن حضرت هنگامى كه پيامبر اكرم را غسل مىداد و او را مهياى دفن مىكرد اين سخنان را ايراد فرمود

بابى انت و امى،

خصصت سواء،

عبارت و لو لا و قلا لك،

2 - الكمد المحالف

< 1227 > 227 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

قسمت اول خطبه

20 - و بها امتنع منها،

21 - و اليها حاكمها،

23 - و لا بذى عظم تجسيدا،

فبلغ الرسالة ،

قسمت دوم خطبه در بيان شگفتى آفرينش بعضى از جانوران

و لو فكروا مدخوله،

و لكن القلوب مدخوله،

ا لا ينظرون البشر،

انظروا الى النمله،

تجمع فى حرها لبردها،

مكفولة و مرزوقة،

و رزقها و وفقها،

و لو ضربت النخله،

لدقيق تفصيل كل شيئى حى،

و ما الجليل و اللطيف سواء،

و كذلك السماء، و الماء،

فانظروا المختلفات،

زعموا صانع،

و لم يلجئوا جان،

ان شئت قلت فى الجراده مستدقه،

3 - و جعل لها الحس القوى

يرهبها الزراع شهواتهما،

و خلقها كله لا يكون اصبعا مستدقه،

و يعفر له خدا و وجها،

فالطير مسخرة لامره،

فهذا غراب نعام،

دعا كل طائر باسمه،

انشأ السحاب ،

< 1228 > 228 - از خطبههاى آن حضرت كه در باره توحيد ايراد شده، شامل يك سلسله از اصول علمى توحيد مىباشد كه در خطبههاى ديگر يافت نمىشود

1 - ما وحده من كيفه،

2 - و لا حقيقته اصاب من مثله،

4 - و لا صمده من اشار اليه و توهمه،

5 - ويژگى پنجم در اين سخن حضرت مورد اشاره واقع شده است كل معروف بنفسه مصنوع،

8 - صفت هشتم مقدر لا بحول فكرة،

12 - سبق الاوقات كونه،

15 - تبشعيره المشاعر، عرف ان لا مشعر له،

16 - و بمضادته بين الامور عرف ان لا ضد له،

19 - مؤلف بين متعادياتها،

23 - لا يشمله حد

و انما تحد الادوات انفسها،

منعتها منذ القدميه و حمتها قد الازليه و جنبتها لو لا التكمله،

بها تجلى صانعها للعقول،

و بها امتنع عن نظر العيون،

و خرج بسلطان الامتناع غيره،

30 - جل عن اتخاذ الانباء،

31 - و طهر عن ملامسة النساء،

32 - لا تناله الاوهام فتقدره،

33 - و لا تتوهمه الفطن فتصوره،

34 - به حواس ظاهر درنيايد لا تدركه الحواس فتحسه،

35 - و لا تلمسه الأيدى فتمسه،

36 - لا يتغير بحال،

37 - و لا يتبدل فى الاحوال،

38 - لا تبليه الليالى و الايام،

39 - لا يغيره الضياء و الظلام،

40 - لا يوصف بشيئى من الاجزاء،

41 - و لا بالجوارح و الاعضاء،

42 - و لا بعرض من الاعراض،

43 - و لا بالغيريه و الابعاض،

44 - و لا يقال له حد و لا نهايه،

45 - و لا انقطاع و لا غايه،

46 - و لا ان الاشياء تحويه فتقله او تهويه

48 - يخبر لا بلسان و لهوات،

49 - يسمع بلا خروق و ادوات،

50 - يقول و لا يلفظ،

51 - يحفظ و لا يتحفظ،

52 - يريد و لا يضمر،

53 - يحب و يرضى من غير رقه،

54 - و يبغض و يغضب من غير مشقه،

55 - يقول لما اراد كونه، كن، فيكون،

56 - لا بصوت يقرع،

و انما كلامه تعالى كائنا،

جمله لم يكن من قبل ذلك كائنا

58 - صفت ديگر حق تعالى قديم بودن اوست لا يقال لم يكن،

فتجرى عليه الصفات المحدثات،

61 - انشأ الارض فأمسكها،

62 - ارساها،

63 - حصنها من الاود و الاعوجاج،

64 - و منعها عن التهافت و الانفراج،

65 - ارسى اوتادها،

66 - ضرب اسدادها،

67 - استفاض عيونها،

68 - خد أوديتها،

69 - هو الظاهر عليها سلطانه و عظمته،

70 - و هو الباطن لها،

71 - و العالى على كل شيئى،

72 - لا يعجزه شيء منها طلبه فيسبقه،

73 - لا يحتاج الى ذى المال فيرزقه،

74 - خضعت له الاشياء لعظمة ،

75 - لا كفء له فيكافيه،

76 - هو المفنى لها كمفقودها،

اما فرمايش امام و ليس فناء الدنيا اختراعها،

و انه سبحانه يعود الامور،

عدمت عند ذلك الساعات،

بلا قدرة فناؤها،

لم يتكاءده خلفه،

و لم يكونها ،

و لكنه سبحانه لقدرته،

ثم يعيدها بعد الفناء،

من غير حاجة

< 1229 > 229 - از خطبههاى آن حضرت كه آن را در باره حوادث آينده ايراد فرموده است

بأبى و أمى،

اسمائهم فى السماء معروفه،

ما اطول هذا العناء و ابعد هذا الرجاء،

ايها الناس ألقوا هذه الازمه،

فتذموا غب فعالكم،

< 1230 > 230 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

فإن غدا من اليوم قريب،

ما اسرع الساعات فى اليوم،

< 1231 > 231 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

شرح در اين خطبه راجع به چند مسأله بحث شده است

1 - مسأله اول فمن الايمان اجل معلوم،

2 - مسأله دوم فاذا كانت لكم براءة حد البراءة،

3 - مسأله سوم و الهجرة قائمة على حدها الاول،

4 - مسأله چهارم ما كان فى الارض و معانيها،

مسأله پنجم، لا تقع اسم الهجره قلبه،

فمن عرفها و اقر بها فهو مهاجر،

و لا يصدق يقع خ اسم الاستضعاف على من بلغته الحجه،

مسأله ششم ان امرنا صعب مستصعب،

7 - مسأله هفتم بر سر مردم فرياد زد و فرمود سلونى قبل ان

قبل ان تشغر برجلها فتنه،

تطأ فى خطامها،

و يذهب باحلام قومها،

< 1232 > 232 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

احمده شكرا لانعامه شكرا،

عزيز الجند،

لا يثنيه،

فان الغايه القيامه،

و كفى بذلك،

و معتبرا لمن جهل،

و قبل بلوغ الغاية ما تعملون،

من ضيق الارماس الصفيح،

و روعات الفزع،

و اختلاف الاضلاع،

و خيفة الوعد،

و أنتم و الساعة فى قرن،

و كأنها قد جاءت باشراطها،

و كانها قد أشرفت بزلازلها،

فى موقف،

عم قرارها،

فجعل الله

فى ملك قائم،

و بادروا آجالكم بأعمالكم،

فانكم قدمتم،

و كأن قد نزل،

و لا تحركوا بايديكم و سيوفكم فى هوى ألسنتكم،

فانه من مات منكم لسيفه،

فان لكل شيئى مدة واجلا،

< 1233 > 233 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

5 - و عدل فى كل ما قضى،

7 - مبتدع الخلايق بعلمه،

8 - و منشئهم بحكمه،

بلا اقتداء و لا تعليم،

و لا حضرة ملاء،

و قادتهم ازمة الحين،

و استغلقت الرين،

لم تبرح عارضة نفسها الغابرين،

فما اقل من قبلها

1 - اهطعوا باسماعكم اليها،

21 - و لا تجيبوا ناعقها،

فان برقها خالب،

و نطقها كاذب،

و اموالها مخروبه،

و اعلاقها مسلوبه،

1 - انها المتصديه العنون،

2 - الجامحه الحرون،

3 - الماثنه الخوون،

4 - الجحود الكنود،

5 - العنود الصدور،

6 - الحيود الميود،

7 - حالها انتقال،

8 - وطأتها زلزال،

9 - عزها ذل،

10 - و جدها، هزل،

11 - و علوها سفل،

12 - دار حرب و ،

13 - اهلها ساق و ،

14 - قد تحيرت مذاهبها،

15 - و اعجزت مهاربها،

16 - و خابت مطالبها،

و قد ادبرت الحيلة،

و اقبلت الغيلة،

و قد فات ما فات ذهب،

و مضت الدنيا لحال بالها،

و اقبلت الآخره،

< 1234 > 234 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

فصل اول خطبه قاصعه

دليل نامگذارى اين خطبه

مقدمهاى در باره موضوع خطبه

حقيقت معناى تكبر

آفات تكبر

نكوهش تكبر از نظر قرآن و سنت

4 - و اصطفاهما لجلاله،

ليميز المتواضعين منهم من المتكبرين،

و هو العالم الغيوب،

و نازع الله رداء الجبريه

و ادرع لباس التعزز،

خلع قناع التذلل،

ا لا ترون بترفعه، ص

و لو اراد الله على الملائكه،

فصل دوم خطبه قاصعه

فاعتبروا،

جهده الجهيد،

و كان قد عبد الله الاخره،

لا يدرى

فمن معصيته،

ان حكمه فى اهل السماء لواحد،

و ما بين الله السالمين،

بخيله و رجله،

فلعمرى الشديد،

رب بما اغويتنى،

قذفا بغيب بعيد،

صدقه به أبناء الحمية،

و إخوان العصبيه،

فرسان الكبر و الجاهليه،

حتى الجلى،

فنجمت الحال،

استفحل،

طعنا لمقاتلكم،

فاصبح اعظم فى دينكم حرجا،

فلعمر الله بلاء،

و لا تكونوا كالمتكبر على ابن امه،

سوى ما الحقت العظمة ريح الكبر،

الذى اعقبه الله ،

و الزمه آثام القاتلين الى يوم القيامه،

الا و قد امعنتم ،

الا فالحذر الحذر كبرائكم،

الذين تكبروا عن حسبهم و ترفعوا فوق نسبهم،

و القوا الهجينه على ربهم،

و جاحدوا الله ما صنع بهم،

مكابرة لقضائه،

فانهم الجاهليه،

فاتقو الله و لا تكونوا ،

و لا تطيعوا الأدعياء،

و ادخلتم فى حقكم باطلهم،

فجعلكم مرمى نبله،

فصل سوم از خطبه قاصعه

فلو رخص الله التواضع،

فألصقوا مستضعفين

قد اختبرهم بالكابره،

فلا تعتبروا الرضا الاقتدار الإقتار

فان الله سبحانه يختبر فى اعينهم،

و لو اراد الله معانيها

1 - انه كان يسقط البلاء

2 - و كان يبطل الجزاء

3 - و كان تضمحل الابناء،

4 - و لكان لا يجب للقابلين اجور المبتلين،

5 - و كان لا يستحق المؤمنون ثواب المحسنين،

6 - و لا لزمت الاسماء معانيها،

و لكن الله سبحانه جعل رسله اذى،

و لو كانت الانبياء مقتسمه،

و ملك تمد نحوه اعناق الرجال و تشد اليه عقد الرحال،

و لكن الله سبحانه شائبة،

و كلما كانت البلوى اجزل،

جعله للناس قياما،

ثم امر آدم و ولده ان يثنوا اعطافهم نحوه،

فصار مثابة لمنتجع اسفارهم،

تهوى اليه ثمار الافئده،

ابتلاء و امتحانا و اختبارا و تمحيصا،

و لو اراد الله ضعف البلاء،

عبارت دنو الثمار،

و لو كان الأساس من الناس،

و لكن الله يختبر عباده المكاره،

اخراجا للتكبر لعفوه،

فإنها مصيدة ابليس،

فما تكدى ابدا و لا تشوى احدا،

لا عالما لعلمه و لا مقلا فى طمره،

و عن ذلك ما حرس الله تذللا،

اما الزكاة،

و مجاهدة الصيام،

مع ما فى الزكاة الفقير،

انظروا ،

فصل چهارم از خطبه قاصعه

و لقد نظرت بمعذبين،

تتعصبون لامر ما يعرف له سبب و لا علة،

فإن كان لا بد من ،

مدت العافية فيه بهم،

من الاجتناب و التواصى بها،

تخاذل الايدى،

و تدبروا احوال الماضين من المؤمنين اليه بهم،

فانظروا كيف كانوا للمعتبرين منكم،

و السيوف متناصره،

فاعتبروا بحال ولد اسماعيل صفاة،

فما اشد اعتدال الاحوال،

تأملوا أمرهم فى حال تشتتهم ،

ليالى كانت الاكاسره و القياصره اربابا لهم،

الى منابت الشيح و مهافى الريح،

اجدبهم قرارا،

فالاحوال مضطربة،

من بنات

فانظروا الى مواقع نعم الله عليهم،

و التقت الملة بهم فى عوائد بركتها،

و آوتهم الحال،

فهم حكام يمضيها فيهم،

لا تغمز لهم قناة و لا تقرع لهم صفاة،

و ان الله سبحانه قدامتن كل خطر،

و علموا بين خلقه،

و بعد الموالات احزابا،

شعار النار و لا العار،

انتهاكا و نقضا،

و انكم بينكم،

الا المقارعة بالسيف،

و ان عندكم الأمثال و وقائعه،

فلا تستبطئوا بأسه

و ان الله التناهى،

الا و قد قطعتم قيد الاسلام احكامه،

فصل پنجم خطبه قاصعه

و لا أذن الله فى الكرة تشذرا،

انا وضعت بكلكل العرب ،

و قد علمتم موضعى ،

4 - و لقد كنت اتبعه اتباع الفصيل اثر أمه،

7 - لم يجمع بيت واحد و انا ثالثهما،

و انى لمن قوم لائم،

سيماهم سيما الصديقين ،

< 1235 > 235 - گفتار آن حضرت(ع) است

بعث الى اخرج،

و الله تا آخر

< 1236 > 236 - گفتار آن حضرت(ع) است

فجعلت أتبع مأخذ رسول الله ،

فأطأ ذكره،

< 1237 > 237 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

و اخذ من حمى لميت امرو،

امرء خاف الله،

امرء لجم نفسه،

< 1238 > 238 - از خطبههاى آن حضرت(ع) است

يولى عليه و يؤخذ على يديه ليسوا،

الا و ان القوم تكرهون،

و انما عهدكم بعبد الله

فادفعوا فى صدر عمرو بن العاص بعبد الله بن عباس،

و خذوا مهل الايام،

< 1239 > 239 - از خطبههاى آن حضرت كه از آل رسول سخن مىگويد

و انزاح الباطل عن مقامه،

فان رواة العلم كثير تا آخر،

< 1240 > 240 - گفتار آن حضرت كه ياران خود را براى جهاد تشويق و ترغيب مىفرمايد

و الله مستاديكم شكره

و ممهلكم سبقه،

فشدوا عقد المئازر،

و اطووا فضول الخواصر،

لا يجتمع عزيمة و وليمه،

گزيدهاى از نامههاى امام

< 2001 > 1 - نامه امام(ع) به اهل كوفه هنگام سفر از مدينه به طرف بصره

اما بعد عيانه،

حتى يكون سمعه كعيانه،

ان الناس طعنوا عليه،

و كان طلحة و الزبير غضب،

و بايعنى مخيرين،

و اعلموا المرجل،

< 2002 > 2 - نامه امام(ع) به اهل كوفه، پس از فتح بصره

< 2003 > 3 - نامه امام(ع) كه به شريح بن حارث، قاضى خود نوشته است

و منه يشرع باب هذه الدار،

7 - و نظر بزعمه للولد،

9 - اذا وقع الامر بفصل القضاء،

< 2004 > 4 - از نامههاى امام(ع) به بعضى از سران سپاهش

و ان توافت الامور بالقوم،

فان عادوا نحب،

< 2005 > 5 - نامه حضرت به اشعث بن قيس، فرماندار آذربايجان

ان عملك بوثيقة،

< 2006 > 6 - از نامههاى حضرت به معاويه

و انما تولى،

إلا ان تتجنى تا آخر نامه،

< 2007 > 7 - نامه ديگر حضرت به معاويه

اما بعد فقد أتتنى بسوء رأيك،

< 2008 > 8 - نامه امام(ع) به جرير بن عبد الله بجلى، هنگامى كه او را به سوى معاويه فرستاد

< 2009 > 9 - از نامههاى امام(ع) به معاويه

فاراد قومنا نار الحرب،

ان محمدا و منيته اخرت،

و هموا بنا الهموم،

و منعونا العذب،

و اضطرونا الى جبل وعر، و كتبوا علينا بينهم كتابا،

فغرم الله لنا،

مؤمننا عن الاصل،

و من اسلم من قريش يوم موتة،

و اراد من لو شئت ذكرت اسمه اجلت،

الا، ان يدعى مدع مالا اعرفه،

و لا اظن الله يعرفه،

كلمه يطلبونك،

< 2010 > 10 - نامه ديگر امام(ع) به معاويه

و انه يوشك،

و الا تفعل اعلمك بما اغفلت من نفسك،

فانك الدم،

بغير قدم سابق،

فدع الناس جانبا ثائرا بعثمان

ب - با جمله إن كنت طالبا ،

1 - فكأنى قد رأيتك،

2 - تضج ضجيح الجمال بالاثقال،

3 - و كأنى بجماعتك،

و مصارع بعد مصارع،

و هى كافرة،

المبايعة الحايدة،

< 2011 > 11 - از سفارشهاى امام كه به جمعى از لشكريانش فرمود، هنگامى كه آنها را به سوى دشمن فرستاده بود

< 2012 > 12 - سفارش امام به معقل بن قيس رياحى موقعى كه او را با سه هزار نفر به عنوان مقدمه لشكر خود به سوى شام فرستاد

الذى لا بدلك من لقائه و لا منتهى لك دونه،

< 2013 > 13 - نامه حضرت به دو نفر از امراى لشكرش

اما بعد فإنى امرت عليكما تا آخر،

< 2014 > 14 - سفارش آن حضرت به لشكرش، قبل از برخورد با دشمن، در صفين

و لا تهيجوا النساء،

و ان كنا تا آخر،

و ان كان الرجل، تا آخر،

< 2015 > 15 - هر وقت در جنگ با دشمن روبرو مىشد مىگفت

اللهم قد صرح ،

< 2016 > 16 - در هنگام جنگ به يارانش مىفرمود

لا تشتدن عليكم حملة،

< 2017 > 17 - نامه حضرت به معاويه در پاسخ نامهاى كه به امام نوشته بود

فاما طلبك على الشام ،

الا و من اكله الحق فإلى النار،

و لبئس الخلف جهنم،

< 2018 > 18 - نامه حضرت به عبد الله عباس، وقتى كه نماينده وى در بصره بود

و اعلم ان البصرة مهبط ابليس،

2 - إنهم لم يسبقوا بوغم،

مأزورون،

فانا شريكان فى ذلك،

< 2019 > 19 - نامه حضرت به يكى از كارگزارانش

< 2020 > 20 - نامه حضرت به زياد بن ابيه كه در بصره قائم مقام عبد الله عباس بود، و در آن هنگام عبد الله از جانب امير المؤمنين(ع) حاكم شهرهاى بصره و اهواز و فارس و كرمان بود

< 2021 > 21 - نامه ديگر حضرت كه به زياد بن ابيه مرقوم فرموده است

< 2022 > 22 - نامه حضرت به عبد الله عباس

فإن المرء ليدركه،

ما لم يكن ليفوته،

ما لم يكن ليدركه،

< 2023 > 23 - نامهاى كه حضرت پيش از شهادت بعنوان وصيت بيان فرمود، هنگامى كه ابن ملجم فرقش را شكافته بود

و خلاكم ذم،

< 2024 > 24 - وصيت امام است كه چگونه در مالش تصرف شود و آن را پس از مراجعت از جنگ صفين نوشت

< 2025 > 25 - از سفارشهاى حضرت كه براى متصديان جمع آورى زكات و صدقات مىنوشت

4 - از عبارت امض اليهم، تا جمله و لا تسوءن صاحبها،

6 - و اصدع المال فى ماله،

< 2026 > 26 - عهدنامه امام(ع) به يكى از عاملانش كه او را براى جمعآورى زكات و صدقه مامور كرده بود

حيث لا شهيد غيره و لا وكيل دونه،

و من لم يختلف العباده،

انهم الاخوان الحقوق،

و إن لك و اما موفوك حقك،

عاملون،

و فى الرقاب،

و من استهان و اخرى،

و ان اعظم الخيانه ،

< 2027 > 27 - عهدنامه امام(ع) به محمد بن ابى بكر آن گاه كه وى را مامور ولايت مصر كرد

قسمت اول عهدنامه

حتى لا يطمع عليهم،

ذهبوا بعاجل الدنيا و لا ينقض لهم نصيب من لذة،

اصابوا الذة زهد الدنيا،

و تيقنوا أنهم جيران الله غدا،

لا تردلهم دعوة،

و الموت معقود بنواصيكم،

5 - و ان استطعتم بينهما،

فان فى الله فى غيره،

قسمت دوم عهدنامه است

ان افضل العفه الورع،

و اخش الله فى الناس

و لا تخشى الناس فى الله،

< 2028 > 28 - نامه حضرت در پاسخ نامه معاويه و ايناز بهترين نامههاست

اذ طفقت النضال،

و ما انت و ما للطلقاء،

الف لقد حن قدح ليس منها،

ب - و طعق يحكم فيها من عليه الحكم كها،

3 - نكته سوم الا تربع ايها الانسان على ظلعك،

حيث اخره القدر،

فما عليك الظافر،

4 - و انك لذهاب فى التيه،

ا لا ترى الجناحين،

لا تمجها آزان السامعين،

فدع عنك من مالت به الرميه،

5 - فانا صنايع ربنا لنا،

لم يمنعنا هناك،

فى كثير و عليكم،

فاسلامنا لا تدفع،

و كتاب الله يجمع لنا ما شذ عنا،

3 - و لما احتج دعواهم،

و هذه حجتى ذكرها،

امن بذل نصرته و استكفه،

امن استنصره فتراخى عنه و بث المنون اليه،

9 - و ما كنت اعتذر ،

و قد يستفير الظنه المتنصح،

فلقد اضحكت بعد استعبار،

متى الفيت ،

فلبث قليلا تلحق الهيجا حمل،

فسيطلبك ،

< 2029 > 29 - از نامههاى امام(ع) به اهل بصره

ما لم تغبوا عنه،

فان خطت بكم ،

< 2030 > 30 - از نامههاى امام(ع) به معاويه

فان للطاعة اعلاما واضحه،

و حيث تناهت بك امورك،

فقد اجريت الى غاية خسر،

و ان نفسك قد اولجتك شرا،

و اقحمتك غيا،

و اوعرت عليك المسالك،

فهرست مطالب و موضوعات اين مجلد

ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٦٧٩ - و اعلم ان البصرة مهبط ابليس،

(٥٧٣٩٧- ٥٧٣٧٠)

و اعلم انّ البصرة مهبط ابليس،

امام (ع) در اول نامه بصره را فرودگاه شيطان ناميد و اين مطلب اشاره به فرود آمدن شيطان از بهشت در آن جا، و كنايه از آن است كه به اين دليل آن جا مبدأ انديشه‌هاى باطل و افكار فاسده‌اى است كه از ابليس در آن جا به وجود آمده و لازمه اين گونه افكار برانگيختن فتنه و آشوب مى‌باشد.

واژه مغرس را كه به معناى رويشگاه درخت است، براى بصره استعاره آورده است به اعتبار اين كه آن جا، محل روييدن فتنه‌هاى بسيارى است. و برخى شارحان گفته‌اند: در عبارت مهبط ابليس، نوعى لطف و زيبايى وجود دارد، زيرا قوه واهمه كه ابليس نفس عاقله است، هر گاه در فعاليت خود، از تحت تدبير عقل و موافقت او خارج شود از مرحله عالم كمال فرود آمده و دستورهاى عاليه آن را كه در حقيقت، درهاى بهشت مى‌باشد ترك كرده و در نتيجه ترجيح دادن انديشه‌هاى فاسد، به خسرانهاى پست و مشاركت شهوت و غضب مبتلا خواهد شد و چون اهل بصره بيعت امام را شكستند و با وى مخالفت كردند به اين سبب خردهاى خود را از پذيرش انديشه‌هاى مصلحت‌آميز، بكلى بر كنار كردند، و ابليس و لشكريانش به سرزمين آنها فرود آمدند و آراى فاسد و باطل را به صورتهاى حق به آنها نماياندند. اين بود كه اهل بصره به ابليس و يارانش پيوستند و در نتيجه اين چنين مبتلا به سرنوشت سوء و شقاوت و بدبختى شدند.

به اين دليل بصره محل نزول ابليس و جايگاه رشد آشوب و فتنه‌هايى شد كه از وسوسه‌هاى شيطان و آراى فاسده او به وجود آمد.

پس از بيان موقعيت سرزمين بصره، براى ابن عباس، وى را دستور مى‌دهد كه به اهل بصره و ساكنين آن شهر، وعده احسان و نيكى بدهد و گره بيم و ترس را از دلهاى آنان باز كند.

نكته بلاغى در اين عبارت آن است كه واژه عقده، را كه به معناى گره‌