ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٢٤١ - انظروا الى النمله،
(٤٠٥٣٧- ٤٠٥٢٤)
انظروا الى النمله،
به مورچه نگاه كنيد، معناى واژه هيئتها قيافه ظاهرى و تصوير عضوهاى آن مىباشد و معلوم است كه ظرافت و تدبير انديشى كامل كه در آن به كار رفته علاوه بر آن كه با يك نظر و ديدن ابتدايى فهميده نمىشود حتى با تفكر آغازين همچنان كه بايد و شايد به تصور انسان نمىآيد، بلكه نيازمند به امعان نظر بيشتر و تعمق فكرى زيادترى مىباشد، حرف باء در بمستدرك متعلق به تنال است.
(٤٠٥٥٧- ٤٠٥٣٨)
و لا [تنال] بمستدرك الفكر،
بر خلاف آنچه كه ما در معناى اين جمله بيان داشتيم برخى با توجّه به واو عطف چنين گفتهاند: صورت ظاهرى مورچه كه با چشم آدمى ديده مىشود آن چنان حيرتآور است كه عقل از تصور آن ناتوان مىماند، ولى اين معنا درست نيست زيرا كار فكر و بهره انديشه آن نيست كه صورت ظاهر مورچه را ادراك كند بلكه در شگفتيهاى آفرينش آن مىانديشد تا به حكمت و تدبير صانع و آفريننده آن پى برد. در محل اعراب جمله لا تكاد تنال سه احتمال ذكر شده:
١- حال، در محل نصب، و عامل آن فعل انظروا مىباشد.
٢- جمله مستأنفه باشد كه محل اعراب ندارد و كلمه كيف بدل از نمله و در محل جرّ است.
٣- احتمال ديگر اين كه آغاز سخن باشد و از معناى آن تعجّب اراده شود.
و كيف صبّت در معناى اين فعل دو احتمال ذكر شده است.
الف: مورچه با هدايت و الهام خداوند به جانب روزى خود كشانده شد.
ب: بر عكس آن، بلكه روزى مورچه همانند باران بر رويش ريخت.
امام (ع) در اين جمله سرعتى را كه اين حيوان در طلب روزى خود به كار