شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤١٤ - فصل دوّم در بيان مراتب صبر است

كنند. پس غرور علمى و عملى و خودخواهى و خودپسندى يكى از مُهْلِكات است كه انسان را به شقاوت كشاند.

و اگر مراقبت و مواظبت به درجه كامله نشود، و چون طبيب حاذق و پرستار دلسوز، انسان از خود نگهدارى نكند و به عيوب نفسانى سركشى ننمايد، همان اعمال عباديه و افعال صالحه صوريه، انسان را به هلاكت كشاند و مايه سقوط انسان شود. و خوددارى و نگهبانى از نفس بطور كافىِ تزلزل ناپذير از مشكلترين امور است كه بايد به خداى تعالى پناه برد و از او طلب دستگيرى كرد.

و به قدرى مكايد نفس و شيطان گاهى دقيق شود كه با هيچ موشكافى نتوان آن دقايق و مكايد را كشف كرد، مگر با توفيق خدا و دستگيرى او.

و براى صبر در طاعات ششصد درجه است كه ميان هر درجه تا درجه [اى‌]، از اعماق زمين تا عرش است. اين درجه از صبر، از درجه سابق، هم در عدد درجات بالاتر است و هم در سعه درجات؛ زيرا كه سعه هر درجه از تُخُوم ارض تا عرش است.

و از براى صبر در طاعات مقامات ديگرى است كه شايد اين حديث متعرض به آنها نباشد، و آن در صورتى است كه دامنه طاعت را وسيعتر كنيم تا به حقايق و سراير توحيد رسد. پس در اين صورت، ثواب و اجر صاحب آن در تحت ميزان درجه‌بندى نيايد، و سعه درجه و كثرت آن از ساحت قدس او دور باشد، و اجر او على اللَّه و بلكه خود «اللَّه» باشد؛ چنانچه درباره آنان وارد است كه نظر به جنّات و نعيم آن نكنند. [١]

[١] اشاره است به رواياتى كه عبادت احرار و آزادگان را بر اساس محبت خداوند مى‌داند.

رجوع كنيد به: اصول كافى، ج ٢، كتاب الايمان و الكفر، باب العبادة، ص ٦٨، ح ٥؛ نهج البلاغه، ص ٥١٠، حكَم، رقم ٢٣٧.