شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤١٧ - فصل سوّم در بعض مراتب صبر، كه مخصوص به اهل سلوك و كُمَّل اولياء است

ذكر فرموده است كه: «أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ» [١] و در آيه ديگر مى‌فرمايد: «أُعِدَّتْ لِلَّذِينَ آمَنُوا» [٢]. و مهيّا شدن، شأن بهشت اعمال است. و مراد از اين درجات كه در حديث شريف مذكور است درجات جنّت اخلاق باشد به مناسبت آن كه اين درجات براى صبر است، و صبر از اخلاق است، و بهشت اخلاق سعه‌اش به قدر سعه كمال انسانى است در مرتبه متوسّطه، و از براى آن حدّى به اين موازين نتوان درست كرد.

توجيه دوّم آن كه مراد از سماوات و ارض كه در قرآن شريف است، اعمّ از سماوات و ارض جسمانى باشد، تا سماوات ارواح و اراضى اشباح را شامل شود، و مراد از درجات در روايت، درجات بهشت جسمانى باشد.

فصل سوّم در بعض مراتب صبر، كه مخصوص به اهل سلوك و كُمَّل اولياء است‌

«رُوي أنَّ شابّاً من المحبِّين سأل الشِّبْلي عن الصبر؟ فقال: أيّ الصبر أشدّ؟ فقال: الصبر للَّه. فقال: لا. فقال: الصبر باللَّه. فقال: لا. فقال: الصبر على اللَّه. فقال: لا. فقال: الصبر في اللَّه. فقال: لا. فقال: الصبر مع اللَّه. فقال: لا. فقال:

وَيْحَك فأيٌّ؟ فقال: الصبر عن اللَّه. فشهق الشِّبْلي، فَخرَّ مغشيّاً عليه».

[٣]

[١] [بهشت‌] براى پرهيزكاران آماده شده است. (آل عمران/ ١٣٣).

[٢] [بهشت‌] براى كسانى كه ايمان آورده‌اند [به خدا و پيامبرانش‌] مهيَّا و آماده شده است. (حديد/ ٢١).

[٣] نقل شده كه جوانى از اهل محبّت از شبلى در باره صبر، سؤال كرد و گفت: كدام صبر سخت‌تر است؟ آيا صبر براى خدا؟ شبلي گفت: نه. گفت: صبر به خدا؟ گفت: نه. گفت: صبر بر خدا؟ گفت: نه. گفت: واى بر تو پس كدام صبر؟ گفت: صبر از خدا. پس شبلي صيحه‌اى زد و بيهوش بر زمين افتاد.

(إحياءُ علوم الدّين، ج ٤، ص ٨٠، فصل في بيان دواءِ الصبر و ما يستعان به عليه؛ شرح منازل السائرين، مولى‌ عبد الرزّاق كاشانى، ص ٢٠٣- ٢٠٢، باب الصبر).