شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٢٦ - فصل دوّم در بيان اختلاف درجات خوف است

أنْ أتَرَهَّبَ. فَقالَ:

«لا تَفْعَلْ! وَ إنَّ تَرَهُّبَ امَّتي القُعُودُ فِي المَساجِدِ».

[١]

و رهبانيّت به اين معنى كه ترك اجتماع و ترك نساء و بازداشتن قواى شريفه الهيّه كه حق تعالى‌ به انسان مرحمت فرموده- از عمل، از غايت جهل است كه نوعاً بر آن مفاسد بسيارى مترتب شود. و خوف از حق تعالى‌ كه از جنود عقل است و از مصلحات نفوس است، و مقابل جرئت بر حق است كه از جنود جهل است، ملازم با رهبانيت به آن معنى نيست. بلكه خلوت كه در لسان اهل معرفت است، عبارت از گوشه‌نشينى و كناره از خلق نيست‌ [٢]، گرچه خلوت به مصطلح اهل معرفت كه عبارت از ترك اشتغالِ قلب است به غير حق‌ [٣]، گاهى يا نوعاً حاصل نشود مگر با يك مرتبه از اعتزال و ترك خلطه. و اين معنى نيز رهبانيت نيست، بلكه مطلب راجحى است شرعاً و عقلًا.

بالجمله، رهبت كه از جنود عقل است، عبارت از خوف از حق است، و آن نيز منافات با رجاء به رحمت ندارد. و لهذا، رجاء نيز از جنود عقل است كه مقابل قنوط است، و پيش شرح آن داده شد. [٤]

فصل دوّم در بيان اختلاف درجات خوف است‌

به طور كلى بايد دانست كه اختلاف درجات خوف، به حسب اختلاف‌

[١] شخصى گفت: من ميخواهم رهبانيت را پيشه كنم. حضرت فرمود: اين كار را نكن، زيرا رهبانيت و گوشه‌گيرى امَّت من، نشستن در مساجد است. (بحار الأنوار، ج ٨٠، ص ٣٨١، ذيل حديث ٤٩).

[٢] مَحجَّة البيضاء، فيض كاشاني (ره)، ج ٤، كتاب العُزلة، ص ٢٦.

[٣] اصطلاحات الصُّوفيَّة، مولى‌ عبد الرزّاق كاشاني، ص ١٦١.

[٤] رجوع كنيد به ص ١٣١- ١٢٩.