شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٤٠ - فصل چهارم در بيان آنكه رأفت از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است

پس معلوم شد كه قساوت و غضب دو صفت و حال قلبند كه به هم ربطى ندارند، و اين كه در حديث شريف، رأفت و رحمت را در مقابل آنها قرار داده، مقابلت حقيقيّه مقصود نيست، بلكه لازم يا ملزوم مقابل، مقصود است؛ زيرا رأفت لازمه لينت است كه آن مقابل قسوت است، و رحمت لازم يا ملزوم حلم است كه آن مقابل غضب است.

فصل چهارم [در بيان آنكه رأفت از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل است‌]

بدان كه رحمت و رأفت و شفقت و لينت و حلم، هر يك از لوازم فطرتِ مخموره و از جنود عقل و رحمانند، و حبّ تعاطف و ترحّم و مودّت و معدلت در خميره ذات تمام عائله بشرى هست.

و هر كس هر چه ظالم باشد، به حسب جبلّت اوّليه، به زيردستان و افتادگان و ضعفاء و بيچارگان و به كودكان ضعيف، رحيم و عطوف و رئوف است؛ بلكه رحمت بر هر صاحب حياتى و رأفت بر هر موجودى در نهاد انسان به وديعت گذاشته شده.

انسان را، خداى تعالى‌ از حقيقت رحمت خود آفريده، و انسان صورت رحمت الهيّه است. چنانچه خداى تعالى‌ فرمايد: «الرَّحْمنُ^ عَلَّمَ الْقُرْآنَ^ خَلَقَ الْإِنْسانَ» [١]؛ خلق انسان را به اسم رحمان نسبت مى‌دهد. و از اين جهة است كه انسانِ ظالم و قسىّ القلب هم از ظلم و قساوت فطرتاً متنفّر است، و اگر ظلم و قساوت خود را هم غفلت كند، از قساوت و ظلم ديگران بالفطره تكذيب‌

[١] [خداوند] رحمان، قرآن را تعليم داد، انسان را آفريد. (الرّحمن/ ١ و ٢ و ٣).