شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٦٢ - نكتةٌ

و پنج جند باشد و لهذا در مقام تفصيل و تعديد، بيشتر از هفتاد و پنج تعديد شده است؛ گرچه مى‌توان بعض از جنود را به بعض ديگر برگرداند تا عدد به هفتاد و پنج برگردد ولى از ملاحظه آنچه گفته شد، محتاج به اين تكلُّف و زحمت نيست؛ مثلًا خير- كه وزير عقل است- و شرّ- كه وزير جهل است- از امّهات فضايل و رذايل هستند كه جميع آنها برگشت به اين دو كنند، مع ذلك در حديث شريف، از جنود شمرده شده در مقابل ساير جنود، و همين طور عدل و جور را، كه از جنود شمرده‌اند، از امّهات هستند كه بسيارى از جنود در تحت آن دو ملكه هستند. و بسيارى از جنود نيز شمرده نشده.

و نكته اصلى آن، آن است كه لسان انبياء و اولياء بلكه لسان قرآن شريف نيز، چون ساير مصنّفان و مؤلّفان نيست كه در صددِ فحص و تفتيش و بحث و جدال در اطراف مفهومات كليه و در مقام تشقيقات و حصر و تعديد باشند، كه خود اين امور از حجب غليظه سير الى اللَّه است و «بازدارد پياده را ز سبيل».