شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٥١ - فصل هشتم در ذكر مختصرى براى علاج غضب

بدان كه علاج اساسى نفس بايد در حال خاموشى اشتعال قوّه غضبيه باشد؛ زيرا كه در حال اشتعال اين آتش هولناك سوزنده و فوران اين نائره كشنده، خيلى مشكل است جلوگيرى از آن، در اين هنگام اطبّاء نفوس نيز از علاج آن عاجزند؛ زيرا كه هر چه به معالجه در اين وقت كوشند و به موعظت و نصيحت خيزند، اشتعال اين جمره شيطانيّه‌

« إنَّ هذا الغَضَبَ جَمْرَةٌ مِنَ الشَّيْطانِ» [١] بيشتر شود. از اين جهت، در اين حال بايد براى او تغيير حال ناگهانى پيش آورند، و او را از اين حال منصرف كنند، و صاحب جوشش غضب، در اين هنگام بايد براى خود حال انصراف تهيه كند، و وخامت عاقبت امر را متوجه شود اگر براى او شعورى و تميزى باقى مانده، و بايد با تغيير حال نگذارد جوشش قلب زيادت شود و زبانه اين آتش مهلك افزون گردد. اگر ممكن شود، خود را از بين آن معركه- كه اسباب غضب در آن تهيه شده- خارج و جان خود و ديگران را از خوف هلاكت نجات دهد، و يا آن كه تغيير حالى دهد؛ مثل آن كه اگر ايستاده است، بنشيند و اگر نشسته است، بخوابد يا به ذكر خداى تعالى‌ مشغول شود، و بعضى ذكر خدا را در اين وقت، واجب دانسته‌اند. [٢]

و در روايت كافى شريف نيز وارد است كه حضرت صادق- سلام اللَّه عليه- فرمود: «وحى فرستاد خداوند به سوى بعض انبياء خود كه: اى پسر آدم! ياد كن مرا هنگام غضب خود تا ياد كنم تو را نزد غضب خودم، پس هلاك نكنم تو را در جمله آنان كه هلاك مى‌كنم. و اگر گرفتار ظلمى شدى، راضى شو به يارى كردن‌

[١] اين تعبير متّخذ از حديث امام باقر (عليه السلام) است كه فرمودند:

«إنَّ هذا الغَضَبَ جَمْرَةٌ مِنَ الشَّيْطانِ»

اين غضب پاره‌اى از آتش است كه از شيطان مى‌باشد.

(اصول كافي، ج ٢، ص ٢٣١، كتاب الايمان و الكفر، باب الغضب، ح ١٢).

[٢] وسايل الشيعه، ج ١٥، كتاب الجهاد، ابواب جهاد النفس و ما يناسبها، باب ٥٤، ص ٣٦٤، (باب وجوب ذكر الله عند الغضب).