شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٤٠ - فصل سوم در فرق ميان خوف، كه از جنود عقل و رحمان است، و ميان قنوط، كه از جنود جهل و شيطان است

انسان از بين ساير حيوانات اولاد دوست‌تر، و در جمع و ضبط و حفظ و تربيت اولاد، بيشتر جدّيت دارد. و به واسطه اين علاقه و محبت فوق العاده خدمتهائى كه به اولاد مى‌كنند از روى دلخواهى و دلچسبى است بدون منّت و طمع مزد.

مادر شبهائى به سر مى‌برد كه سختى و تعب آن به شمار نيايد و به هيچ قيمت نتوان كسى را براى آن مسخَّر كرد؛ در عين حال، آن زحمتها را به جان مى‌خرد، و براى استراحت بچه كوشش مى‌كند، و بار بيخوابى را در شبهاى طولانى به دوش مى‌كشد تا طفل عزيز خود را به خواب ناز كند. اينها، همان عكس محبت الهيّه است به فرزند آدم، كه در دل مادرها بروز كرده.

و از كرامتهائى كه مخصوص انسان است آن كه وضعيت پستان مادر را طورى مقرّر فرموده كه طفل را با احترام و اكرام در بر گيرد هنگام شير دادن.

اينها و صدها هزار امثال آن، كرامتهاى صورى ايّام طفوليّت و خردسالى است. و در هر يك از سنين عمر، براى او نعمتها و رحمتهائى مقرّر فرموده كه بسط آنها موجب طول كلام شود. و از همه نعمتها بزرگتر و از تمام رحمتها كامل‌تر، نعمت تربيتهاى معنوى است كه مخصوص بني الانسان مى‌باشد؛ از قبيل فرستادن كتب آسمانى و انبيا و مرسلين- عليهم السّلام- كه تأمين سعادت ابدى و راحت هميشگى انسان را فرمايد، و طرق وصول به سعادت جاودانى و كمالات انسانى را به انسان راهنمائى فرموده.

اين نعمتهاى گوناگون و اين لطفهاى پنهان و آشكارا، همه‌اش بى‌سابقه خدمت يا عبادتى است؛ همه نعمتهاى ابتدائى است‌

« وَ كُلُّ نِعَمِكَ ابْتِداءٌ». [١] و تماما رحتمهاى اقتراحى است.

در هزار و چند صد سال قبل براى ما مثل قرآن شريفى- كه حاوى آخرين‌

[١] اقتباس است از اين فرمايش امام سجّاد عليّ بن الحسين (عليهما السلام):

«وَ كُلُّ نِعَمِكَ ابْتِداءٌ».

(صحيفه كامله سجّاديه، ص ٩٥، دعائه فى الاعتراف و طلب التوبة الى اللَّه (١٢)).