شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٩٦ - فصل چهارم در بيان آنكه «صمت» به آن معنى كه مقصود در اين حديث است، از جنود عقل و لازمه فطرت مخموره است؛ و «هَذَر» و هذيان از جنود جهل و ابليس و از فطريات محجوبه است

تبعات آن است.

پس چون سكوت از باطل و لغو و خوددارى از هذيان و هذر اعانت كند او را بر تفكّر و اشتغال به باطن، و معين او شود در تصفيه و تنزيه از كدورات، و او را به مبدأ كمال- كه مورد عشق فطرت است- نزديك كند، و خار طريق را از ميان بردارد، از اين جهت «صمت» از لوازم فطرت مخموره و از جنود عقل و رحمان است.

و هذيان و هذر و لغو و باطل كه انسان را از كمال مطلق دور كند، و به طبيعت و احكام آن نزديك كند، مورد تنفّر فطرت است، و واسطه احتجاب آن از مبدأ كمال است. و چون نفس از فطرت اصليه خود محتجب شود، و به طبيعت و آمال آن پيوسته گردد، در اين حالِ احتجاب، حبّ كاذب پيدا كند به لغو و باطل، چون اشتهاء كاذبى كه مريض به طعام مضرّ پيدا كند. و چون از احتجاب بيرون آيد مى‌فهمد كه آنچه مورد علاقه طبيعيّه در اين حال بوده، مورد تنفّر فطرت است، و آنچه را از ذكر و فكر و صمت و خلوت، مورد تنفّر بوده، محبوب فطرت است.