شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٩٠ - فصل دوّم در بيان زيانهاى هذر و هذيان و اشتغال به كلام باطل و لغو، و سخنان بيهوده بىفائده

مى‌كرد، در آن جا واقعش ظاهر شود.

تا اينجا كه مذكور شد راجع به احكام سرايت باطن و سرّ، به ظاهر و علن بود.

و نيز به واسطه همين رابطه بين روح و قواى ظاهره، اعمال و اطوار ظاهره، در روح آثار بسيار روشن به وديعه نهد. و به واسطه اعمال خوب و بد و زشت و زيبا، ملكات حسنه و فاضله و ملكات سيّئه و خبيثه پيدا شود، و تشكيل باطن و زمينه نسخ ملكوتى حاصل شود (و نكته و سرّ تكرار اذكار و اعمال صالحه، يكى براى حصول ملكات فاضله است در روح و ملكوت كه با تكرار عمل و ذكر و فكر حاصل شود).

و چون اعمال قبيحه و سيّئه شديد التأثير در نفس است- به واسطه آن كه نوعاً مطابق لذّت و شهوت است و از روى حضور قلب و توجّه نفس بجا مى‌آيد-، در شرايع الهيّه از آنها شديداً جلوگيرى شده، و ترك جميع افراد طبيعت را خواسته‌اند. لكن در اعمال حسنه و حسناتِ اذكار و اعمال، نوعاً به اتيان يك فرد يا چند فرد قانع نشده و تكرار آن را خواسته‌اند؛ چون تأثير آنها در روح خيلى بطى‌ء و كم است. و چون مخالف شهوات و لذّات نفسانى است، نوعاً از روى بى‌رغبتى و ادبار نفس بجا آيد، و حضور قلب و اقبال روح در آنها نيست. پس آثار آنها بسيار كم شود در روح و باطن، و ملكوت نفس از آنها خيلى كم متأثر شود. و براى اثر بخشيدن آنها در روح، آداب و شرايطى مقرّر شده كه ما بعضى از آنها را در كتاب «آداب الصلاة» شرح داديم. [١]

تا اينجا كه شرح داده شد، از وجهه عمومى افعال حسنه و سيّئه و بد و خوب‌

[١] آداب الصَّلاة، ص ١٦، فصل ٤.