شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٦٤ - نكتةٌ

همين طور كتاب «نهج البلاغه» [١] و ادعيه مأثوره از آن بزرگواران خصوصاً «صحيفه سجّاديه» [٢] از روى تدبّر و تفكر، خواهد دانست كه مشحون از علوم الهيه و معارف ربّانيه و اسماء و صفات و شئون حضرت حق- جلّ و علا- هستند، بى‌حجاب اصطلاحات و قيود مفهومات، كه هر يك حجاب روى جانان است.

قوله:

«فَلَمّا رَأى الْجَهْلُ ما أكْرَمَ اللّهُ بِهِ الْعَقْلَ وَ ما أعْطاهُ، أضْمَرَ لَهُ الْعِدَاوَةَ».

اگر مراد از جهل، حقيقت ابليسيّه در عالم امر باشد، رؤيت او جنود عقليه را- كه متّحد با عقل و مندمج در آن است، و رؤيت آنها بى‌رؤيت جمال عقل نشود، و آن به طور احاطه از براى جهل ميسور نيست- لا بد يا به طريق انعكاس كامل در ناقص است، يا به طريق مقايسه نقص به كمال و فهم ضد از ضد است؛ چنانچه إضمار عداوت عبارت از مناقضت و مضادّت ذاتيّه ما بين اين دو حقيقت است، و اين هر دو گر چه از ظاهر عرفى حديث شريف بعيد است، ولى با برگرداندن‌

[١] نهج البلاغة، مجموعه‌اى از سخنان امير المؤمنين علىّ بن أبى طالب (عليهما السلام) است، كه توسّط محمّد بن حسين بن موسى‌ مشهور به شريف رضى (متولّد ٣٥٩- متوفّى ٤٠٦ هجرى) جمع‌آورى شده، و در رجب سال ٤٠٠ هجرى، كار تأليف و جمع‌آورى آن به پايان رسيده است. اين كتاب مشتمل بر سه بخش است: خطبه‌ها، نامه‌ها و كلمات قصار آن امام همام (عليه السلام).

بر نهج البلاغه شروح زيادى نوشته شده است كه معروفترين آنها عبارتند از: ١- شرح ابن أبى الحديد مُعتزلى، ٢- شرح كمال الدّين ابن ميثم بحرانى.

(الذريعة، ج ٢٤، ص ٤١٣ و ج ٤، ص ١٤٤ و ج ٦، ص ٢٢٨).

[٢] صحيفه سجّاديه، مجموعه‌اى از دعاهايى است كه سند آن به امام چهارم شيعيان، حضرت علىّ بن حسين زين العابدين (عليهما السلام) مى‌رسد. از اين كتاب گرانبها به زبور آل محمّد و صحيفه كامله نيز ياد مى‌شود. بر اين اثر جاودان شروح مختلفى نگاشته شده، كه از همه مبسوطتر، شرح عالم محقّق سيّد عليخان مدنى شيرازى به نام رياض السالكين است. (الذريعة، ج ١٥، ص ١٨).