شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٨٢ - فصل دوم در مراتب شكر

و بعضى گفته‌اند: «شكر عبارت است از: مقابله نعمت با قول و فعل و نيّت. [١] و از براى آن سه ركن است: اوّل، معرفت منعم و صفات لايقه به او و معرفت نعمت. دوم، حالى كه ثمره اين معرفت است، و آن خضوع و تواضع و سرور به نعم است، از جهت آن كه دالّ بر عنايت منعم است. سوم، عمل است كه ثمره اين حالت است.

و عمل بر سه قسم است: «قلبى» و آن قصد به تعظيم و تحميد و تمجيد منعم است، و «لسانى» اظهار اين مطلوب و منظور است به تحميد و تسبيح و تهليل، و «جوارحى» و آن استعمال نعمتهاى ظاهره و باطنه حق است در طاعت او». [٢]

نويسنده گويد: «شكر عبارت است از: قدردانى نعمتهاى منعم، و اين معنى در مملكت قلب به طورى ظاهر شود، و در زبان به طورى، و در جوارح به طورى، و اين قدردانى متقوّم است به معرفت منعم و نعمت او، چنانچه معلوم شود».

فصل دوم [در مراتب شكر]

بدان كه مراتب شكر، به حسب مراتب معرفتِ منعم و معرفت نعم، مختلف شود، و نيز به حسب اختلاف مراتب كمال انسانى مختلف شود. پس فرق بسيار است ما بين آن كه در حدود حيوانيت و مدارج آن قدم زند، و جز نعمتهاى حيوانى- كه عبارت از قضاى شهوات و رسيدن به مآرب حيوانى است- چيز

[١] اين تعبير در لسان العرب، ج ٧، ص ١٧٠ آمده است.

[٢] رجوع كنيد به احياء علوم الدين، ج ٤، ص ٨٥- ٨١؛ المحجة البيضاء، ج ٧، ص ١٥١- ١٤٤.