شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٧٢ - فصل سوّم در بيان خطرات انحراف قوّه غضبيّه

كوههاى دريائى گرفتار گردد، اميدوارترم از شخص غضبناك در حال اشتعال و برافروختگى غضب او؛ زيرا كه كشتى را در اين حال كشتيبانان با حيله‌ها مى‌توانند از هلاك نجات دهند، لكن براى نفس، در اين حال اميد حيله نيست.» [١]؛ زيرا كه هر چه حيله به خرج برى و مواعظ و نصايح به كار بندى و در پيش او فروتنى و زارى كنى، بر اشتعال و مايه او افزايش حاصل شود.

.

در حديث شريف، از حضرت باقر العلوم- سلام اللَّه عليه- نقل كند كه:

«اين غضب يك پاره افروخته آتشى است از شيطان، در قلب پسر آدم افروخته شود».

« إنَّ هذا الْغَضَبَ جَمْرَةٌ مِنَ الشَّيْطانِ، تُوقَدُ فِي قَلْبِ ابْنِ آدَمَ». [٢]

و شايد همين آتش افروخته كه در قلب انسانى به دست شيطان افروخته شود، صورتش در آن عالم- كه عالم بروز سراير و كشف حقايق است- صورت‌ «نارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ^ الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الْأَفْئِدَةِ» [٣] باشد، و باطنش حقيقت آتش غضب الهى باشد كه بالاترين و سوزنده‌ترين آتشها است، و از باطن قلب بروز كند و رو به ظاهر ملك بدن آيد؛ چنانچه آتش اعمال- كه از جهنّم اعمال است- از ظاهر رو به باطن رود.

و انسان در ميان اين دو آتش باطنى و ظاهرى در فشارهائى است كه كوههاى اين عالم، طاقت لحظه [اى‌] از آن را ندارند.

احاطه نار جهنّم به انسان، همچون احاطه‌هائى كه در اين عالم به نظر ما مى‌رسد نيست؛ زيرا كه اينجا احاطه‌هاى سطحى است؛ يعنى سطوح به سطوح‌

[١] تهذيب الأخلاق، ص ١٦٥.

[٢] متن حديث، چنين است:

«إنَّ هذا الْغَضَبَ جَمْرَةٌ مِنَ الشَّيْطانِ، تُوقَدُ فِي قَلْبِ ابْنِ آدَمَ».

(اصول كافي، ج ٢، ص ٢٣٢- ٢٣١، باب الغضب، ح ١٢).

[٣] آتش افروخته خداست، كه بر دلها غلبه مى‌يابد. (هُمَزَه/ ٦- ٧).