شرح حديث« جنود عقل و جهل» - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤١٣ - فصل دوّم در بيان مراتب صبر است

و نيز تجلُّدْ خودنمائى و اظهار وجود است، و اين نزد اهل معرفت از بزرگترين جنايات است. [١]

و از براى صبر در مصيبات، سيصد درجه ثواب است كه ميان هر درجه تا درجه [اى‌] مانند فاصله بين آسمان و زمين است.

دوّم، صبر در اطاعت است كه انسان در فرمانبرىِ حق تعالى‌ خوددار باشد، و نفس امّاره عنان از دست انسان نگيرد، و افسارگسيختگى نكند.

و بطور كلى افسارگسيختگى در دو مقام اتفاق افتد كه صبر در يكى از آنها از ديگرى بسيار مشكلتر است:

مقام اوّل كه صبر در آن آسان است، افسارگسيختگى در ترك طاعات است.

و صبر در اين مرحله، مقاومت با نفس و شيطان كردن و اتيان كردن دستورات الهيّه است با حدود شرعيّه و شرايط و آداب قلبيّه كه اتيان به اين شرايط و قيام به اين آداب از مشكلات است، و ما در رساله آداب الصلاة شمه [اى‌] از آداب و شرايط مطلق عبادات و خصوص نماز را بيان كرديم. [٢]

مقام دوّم كه مشكلتر است صبر در آن، افسارگسيختگى پس از اتيان عمل و اطاعت است كه نفس خود نگهدار باشد بطورى كه قيام به آداب و شرايط ظاهره و باطنه عمل، عنان را از دست نگيرد، و او را مبتلا به عُجب و كبر و ديگر توابع آن نكند.

چه بسا كه شيطان و نفس امّاره انسان را سالهائى بس طولانى دعوت به اعمال صالحه و اخلاق حميده و پيروى از شريعت مطهّره كنند به اميد آنكه او را مبتلا به اعجاب و خودپسندى كنند، و انسان را با همه مشقّتها و رياضات ساقط

[١] نگاه كنيد به: شرح منازل السائرين، مولى‌ عبد الرزَّاق كاشاني، ص ١٩٨.

[٢] آداب الصَّلاة، ص ٧، فصل اوّل از مقاله اولى‌.