شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ١٧١ - علم و دين

است , معلوم شده و مراد واقعى آيه معلوم مى گردد

هرگاه تدبر به شيوه اى كه دين خود بر آن تشويق مى نمايد يعنى هرگاه تدبر همراه تعقل و تجربه در اصول القاء شده نسبت به پديده هاى طبيعى و تاريخى بگونه اى مستمر تداوم يابد , بدون شك بر آن اصول فروعاتى به مراتب بيشتر از آنچه پيرامون اصول القاء شده در ناحيه علوم عملى نظير فقه و اصول وجود دارد , مترتب خواهد شد

مثلا اگر آيه[ اوفوا بالعقود

] مائده

١ , يك نص عملى است كه ابعاد وسيع معاملات و تجارات را در فقه

تامين مى كند و در قالب كتابهاى متعددى رشد و توسعه مى يابد , عباراتى نظير[ و اوحى ربك الى النحل ان اتخذى من الجبال بيوتا و من الشجر و مما يعرشون ثم كلى من كل الثمرات فاسلكى سبل ربك ذللا

] نحل[ ٦٨

ما من دابه الا هو اخذ بناصيتها ان ربى على صراط مستقيم

] هود

٥٦ آيات و نشانه هاى مباركى هستند كه هر يك اصول و مبادى لازم را براى

شكل گيرى توسعه و بسط علوم زيستى را در چهارچوب دينى و الهى , تامين مى نمايند

عالم علوم طبيعى و تاريخى آنگاه كه در محدوده اصول و شيوه هاى تاييد شده دينى مسير خود را طى مى كند اگر در طول كاوشهاى خود موفق به اقامه برهان شود و يا از طريق نصى كه صدور و جهت صدور آن قطعى است به نتيجه اى يقينى برسد ره يافت علمى خود را به گونه اى يقينى به دين استناد مى دهد , و ليكن اگر با روشهاى ظنى و از طريق مراجعه به ظهورات سير و مشاهده ناقص موارد طبيعى خصوصا به نتايجى كه داراى كاربرد عملى است دست يابد , ضمن بهره گيرى عملى از ره يافت خود تبيين و توجيه علمى اى را كه از آن دارد بگونه اى ظنى به دين استناد مى دهد