شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ١٧٠ - علم و دين

معناى چهار دوره اى كه براى تقدير هيئت جانداران در آيه مورد اشاره قرار گرفته است ناظر به فصول چهارگانه سال است و همچنين تدبر در آيه اى كه همه ستارگان , ثابت و سيار را مربوط به آسمان دنيا مى داند برخى از حقايق آسمانهاى ديگر را آشكار كرده و بطلان تطبيق هفت آسمان را بر افلاك مترتب در هيئت بطلميوس آشكار مى سازد البته متقدمات مدار رياضى ترسيم مى كردند ليكن متاخران اجرام طبيعى پنداشتند

و بر همين قياس تدبر در آياتى كه در مورد خلقت و تكون انسان وارد شده است شكل مى گيرد به عنوان مثال در سوره طارق درباره خلقت انسان آمده است

[ فلينظر الانسان مم خلق , خلق من ماء دافق يخرج من بين الصلب و الترائب

] طارق

٧ ٥

پس انسان بايد نظر كند از چه آفريده شده است , از آب نطفه جهنده اى خلق شده است كه از بين صلب و ترائب خارج شده است

اگر گفتار فوق آلوده به خيال و پندارهاى مشوب بشرى نبوده و بلكه گفتار خداوندى است كه از او راست گفتارتر نيست[ و من اصدق من الله قيلا

] نساء

١٢٢ در اولين گام بايد به معناى لغوى ترائب و صلب در نزد عرف رجوع

كرد و آنگاه به خروج نطفه همانگونه كه در آيه توصيه شده است نظر نمود , اگر نتيجه مشاهده خلاف ظاهر و نه نص آيه باشد , بطلان ظهور ابتدايى اى كه از نظر به عرف براى فهم آيه حاصل مى گردد و در نتيجه مظنه اى كه از طريق آن ظهور متبادر مى شود , پس از نظر و مشاهده اى كه بگونه قرينه متصل همراه آيه