شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ١٤٧ - توسعه دانش و دوام دين

ثابت و قطعى دليل بر ثبوت واقعيتى ثابت و تغيير ناپذير است

علم و انديشه در صورت ثبات علاوه بر اين كه خود بايد به عنوان يك واقعيتى ثابت در نظر گرفته شود از معلوم ثابتى كه مطابق با آن است نيز حكايت مى كند , زيرا منظور از علم ثابت در اينجا آن علمى نيست كه به دليل جهل مركب ساليانى چند ثابت پنداشته مى شود بلكه علمى است كه از ثبات واقعى برخوردار است و علم در ثبات و دگرگونى واقعى خويش تابع معلوم و متعلق خود است اگر متعلق علم امرى مادى و متحرك باشد علم به آن نيز به معنايى كه از اين پس روشن خواهد شد در معرض حركت و تغيير قرار مى گيرد

از آنچه گفته شد دانسته مى شود كه وجود جهان غيب متلازم با وجود ثبات در علم است

اگر علم و واقعيت ثابت داريم لازم است بحث شود كه در اين صورت مرز ثبات و تغيير علمى كجاست ؟

پاسخ سئوال اين است كه دانشهاى حسى مانند آنچه كه از استقراء بدست مى آيد و يا علومى كه مبتنى بر پيش فرضهاى اثبات نشده اند , در معرض تغيير و تبديل قرار دارند , علوم طبيعى نوعا علوم استقرايى هستند و يا آن كه متكى بر فرضيه مى باشند و چون استقراء و فرضيه بيش از ظن و گمان چيزى عائد انسان نمى كند , ره آورد اين علوم نيز از اين محدوده خارج نمى شود و اما در مواردى كه انسان متفكر از مرز استقراء فراتر رفته و تجربه مى نمايد آنچه كه بدست مى آورد ديگر امرى طبيعى نيست بلكه سنت ثابت الهى است كه بسته به زمان و مكان نبوده و ثابت و دائم مى باشد

سنتها عليرغم آن كه طبيعت در سيلان و حركت است از ثبوت