شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٤٠ - مقدمه

ديگران محفوظ بمانند البته تشخيص راز و رمز آن نيز همانند ادراك راه راست برهانى دشوار است و پرهيز از آن همچون پيمودن مسير برهان سخت خواهد بود گرچه ابن سينا ره در فصل چهارم از مقاله يكم فن سفسطه و مغالطه ( ١ ) همه وجوه آن را به يك اصل يعنى[ جهل به قياس و تبكيت] بر مى گرداند , ليكن وحدت انتزاعى جامع , كاربرد عملى ضعيفى دارد , و لذا ضرورت دارد همه اجزاء و اوصاف و شرائط و موانع و امن و خطر منطق كه در واقع ابزار ديگر علوم است از يكديگر جدا گردد تا سالكى كه با انبوه معضلات درگير است , به جوانب آنها وقوف يابد و بر مسير آنها بگونه اى سير نمايد تا به آه ندامت بر جهل گرفتار نگردد آشنايى به اصناف مضبوط مغالطه صورى خيلى دشوار نيست چنانكه معرفت بر اقسام مغالطه معنوى نيز چندان سخت به نظر نمى رسد

بخش ديگر از مغالطه كه حد و حصرى براى آن مشخص نشده است , مغالطه بالعرض است , نه بالذات , كه توضيح آن در كتابهاى مبسوط منطقى نظير شفاى مرحوم بوعلى آمده ولى در متون كوتاه همچون حكمه الاشراق به آن پرداخته نشده است و درباره اين نوع مغالطه آمده است كسى گرفتار مغالطه بالعرض مى شود كه از سويى رسوخ در دانش نداشته و فاقد معرفت نسبت به قوانين قياس و حوار و تخاطب باشد , و از سوى ديگر تمايل آزار ديگران داشته و حب رياست و پيروزى و چيرگى بر رقيب وجودش را در بر گرفته باشد

محمود بن مسعود مشهور به قطب شيرازى در اين باره مى گويد , گرچه ما تن كتاب حكمه الاشراق بحث مغالطه بالعرض را به ميان نياورده ولى من رهايى و اهمال در بحث پيرامون آن را روا نمى دانم , چون در زمان ما بسيار استعمال مى شود و مجادله كنندگان اين روزگار از يك جهت عارف به قوانين منطقى نيستند و از جهت ديگر دوستدار پيروزى بر غيرند و به حق غير معترفند لذا از امور داخلى به امور خارجى مى پردازند تا هم