شريعت در آينه معرفت - جوادی آملی، عبدالله - الصفحة ٢٥١ - مسائل و مبادى علوم

مسائل و مبادى علوم

مجموعه قضايايى كه علم واحد را تشكيل مى دهند اعم از اين كه به عنوان يك معرفت اولى از نظر مستقيم به جهان خارج حاصل شده باشند و يا آن كه به عنوان يك معرفت ثانوى از نظر به علوم و معارف ديگر بدست آمده باشند داراى يك موضوع حقيقى و يك سلسله قضاياى برهانى هستند كه پيرامون آن موضوع شكل مى گيرند اين قضايا نيز حاصل ارتباط و پيوندى هستند كه بين موضوعات و محمولات آنها برقرار شده است

علوم مشتمل بر قضايا داراى يك سرى مبادى برهانى هستند كه عهده دار تبيين و تحكيم روابط قضايا است

آنچه وحدت يك علم را تضمين مى كند ربط واقعى محمولات و موضوعات مسائل علم و در نهايت پيوند ضرورى موضوعات مسائل علم با موضوع علم است , بگونه اى كه محمولات تمام مسائل لوازم موضوعات آن مسائل و هر مووضع لاحق از لوازم موضوع سابق بر خود مى باشد و اين سلسله هم چنان ادامه مى يابد تا آن كه به موضوع اسبق كه همان موضوع علم است ختم شود و در حقيقت همگى از لوازم ذاتى موضوع علم اند اين رشته واقعى خارجى آن گاه كه در ظرف علم در مى آيد از آن جهت كه عالم نه با مفهوم علم و نه با ماهيت معلوم بلكه با وجود علم و معلوم بالذات متحد مى شود , علم را نيز به صورت يك واحد حقيقى در مى آورد

پس از آن كه وجود علوم و وحدت آنها ثابت شد مجال گفتگو از امتياز آنها به ميان مى آيد , وگرنه , با اعتبارى بودن وحدت علوم وجود آنها اعتبارى بوده و در نتيجه تمايز و تغاير آنها نيز اعتبارى