یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨١ - عدل الهی - مقدمه ای بر جهان بینی اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٢٨١

ولی اگر عدل را به معنی دادگری بگیریم، پس کسی که نه تنها خود ظلم نمیکند مانع ظلم میشود یا در مشاجره ظالم و مظلوم به حمایت مظلوم برمیخیزد و یا انتقام مظلوم را از ظالم میگیرد، مفهوم دیگری دارد و به این معنی است که خدا را دادگر میگوییم. شاید آیه و نضع الموازین القسط لیوم القیمة و یا ان ربک لبالمرصاد (اگر مقصود انتقام مظلومان باشد) [ناظر به همین معنی باشد.]

مسئله چهارم مسئله خیر و شر است که این نظام آمیخته است از خیر و شر، تنها خیر نیست. جواب این است که موجودات بماهو موجود به خیر و شر تقسیم نمیشوند. شر، عدم یا عدمی است و انفکاک این شرور و اعدام و نقایص و این تضادها از خیرات و وجودات و کمالات و تلائمها امکان پذیر نیست. بعلاوه، شرور مقدمه خیرند.

ممکن است گفته شود: شما میگویید اشیاء در وجود فی نفسهشان خیرند و در وجود اضافیشان شرند و وجود اضافی مجعول نیست. از طرف دیگر میدانیم که ظلم از وجود اضافی برمیخیزد. پس میشود گفت که ظالم در وجود فی نفسه، شریف و در وجود اضافی، شر است و آن هم حقیقت ندارد، پس در حقیقت ظلم حقیقت ندارد.

جواب این است: این یک مغالطه بیش نیست و جوابش برای اهل فن واضح است.

٢. ایرادها و اشکالها. چرا تبعیض و تفاوت است که یکی انسان است و یکی حیوان، یکی ...؟ (عدل الهی ص ٧٣)، چرا فنا و نیستی هست؟ (ص ٧٣)، چرا نقص و کاستی از قبیل جهل و عجز و ... هست؟

(عدل الهی ص ٧٤)، بلایا و آفات که در نیمه راه [اشیاء را از میان] میبرد برای چیست؟ (عدل الهی ص ٧٤) ٣. اشکال بر حکمت الهی (عدل الهی ص ٧٥) ٤. اشکال مشترک در مورد عدل و حکمت، وجود شرور است.

(ص ٧٧)