یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥١٨ - کرامت نفس، محور اصلی اخلاق اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٥١٨

مکتوم است، اهمیت میدهد. مسئله محاکات از نظر علمای اجتماع تنها جنبه فیزیکی دارد، نوعی عکس العمل است در طبیعت، اما باید به آن اضافه کرد جنبه روحی آن را که استعدادی در روح هست و احتیاج دارد به بیداری. در آن وقت است که گاهی قوّت این عکس العمل صدها برابر اصل عمل میشود: یکاد زیتها یضیء و لو لم تمسسه نار.

رابطه و تأثیر حج در استقلال بعضی ممالک اسلامی و خلاصی از استعمار:

١٢. اثر حج در استقلال ممالک اسلامی و خلاصی از چنگال استعمار، همانطور که در ورقههای مستقل راجع به اندونزی گفتیم.

سه چیز است که میتواند مسلمین را به هم مربوط کند:

١٣. فقط سه چیز است که میتواند مسلمین را به هم مربوط کند و ملاک وحدت آنهاست: قرآن، رسول اکرم و سیرت و تاریخ آن حضرت، کعبه و حج. از اینجا میتوان به عمق گفته معروف گلادستون پی برد که معروف است گفته است:

مادام القرآن یتلی و محمد یذکر و الکعبة یحج فالنصرانیة علی خطر عظیم.

وجوب عینی و وجوب کفایی حج:

١٤. حج اولًا و بالذات واجب است و شرطش استطاعت نیست، به اصطلاح فقهی واجب کفایی است و مشروط به استطاعت افراد نیست و شاید بشود گفت واجب اجتماعی و حکومتی است و شرطش استطاعت افراد نیست. بلی، از نظر افراد واجب عینی است و شرطش استطاعت است. پس در حقیقت واجب کفایی یا اجتماعی و حکومتی است. اگر بعضی افراد به قدر کفایت مستطیع شدند بر آنها واجب عینی میشود. اگر عمل کردند فبها، اگر عمل نکردند حاکم آنها را اجبار میکند بر این عمل. از قبیل نماز و روزه نیست که از وظایف حاکم اجبار بر آنها نباشد. و اگر افراد مستطیعی پیدا نشدند، حاکم باید از بیت المال بودجه این کار را تأمین کند. صاحب وسائل تعبیر خوبی داشت که در صفحه ٥١٦ بند ٧ گفته شد که تعبیر به واجب کفایی