یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩٦ - کرامت نفس، محور اصلی اخلاق اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٤٩٦

تقواست [١] چون نفس از سنخ وجود و هستی و حقیقت است با هرچه بر ضد حقیقت باشد و از نوع باطل و پوچی و عدم باشد مغایر است، چون از سنخ قدرت و ملکوت است با عجز و ضعف و مهانت و هرچه از این سنخ است مخالف است، چون از نوع قداست است با هرچه آلودگی به ماده و طبیعت و اخلاد الی الارض و خاکی شدن و دنیازدگی است مغایر است، چون از نوع حریت است و عین اختیار و آزادی است بر ضد مملوکیت و اسارت و محدودیت است (اعم از اسارت داخلی یا خارجی) و چون از نوع علم است بر ضد جهل است، چون از نوع نور است بر ضد ظلمت است، چون از نوع حیات است بر ضد موت و مردگی و جمود و انجماد است، چون از نوع رحمت است بر ضد امساک و انقباض است، و چون از نوع عظمت است بر ضد حقارت است.

انسان بالفطره در مقابل تجلیات الهی انسان- هرچند آنها را در غیر مشاهده کند- خاضع است، چنانکه میبینیم قهرمانهای علم، قدرت، عظمت و غیرها را انسان فطرتاً محترم میشمارد و آنها را مافوق امور پست مادی فانی میشمارد. انسان وقتی که به گوهر ذات درونی خود پی ببرد، همان احترام را برای خود قائل میگردد.

تعبیراتی که در اسلام در زمینه کرامت و عزت نفس آمده است مختلف است و جامع همه «مکارم الاخلاق» است:

الف. عزت نفس، مانند: و للَّه العزة و لرسوله و للمؤمنین. ایضاً حدیث نبوی: اطلبوا الحوائج بعزة الانفس. ایضاً: ان الحیاة فی موتکم قاهرین و الموت فی حیاتکم مقهورین (نهج البلاغه). ایضاً: موت فی عز خیر من حیاة فی ذل (بلاغة الحسین، نقل از ١٧ بحار). ایضاً: هیهات منّا الذلة.