یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨٠ - کرامت نفس، محور اصلی اخلاق اسلامی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٤٨٠

و اعبدوا اللَّه و لاتشرکوا به شیئاً و بالوالدین احساناً و بذی القربی و الیتامی و المساکین و الجار ذی القربی و الجار الجنب و الصاحب بالجنب و ابن السبیل و ما ملکت ایمانکم ان اللَّه لایحب من کان مختالا فخوراً. الذین یبخلون و یأمرون الناس بالبخل و یکتمون ما اتیهم اللَّه من فضله و اعتدنا للکافرین عذاباً مهیناً. و الذین ینفقون اموالهم رئاء الناس و لایؤمنون باللَّه و لا بالیوم الاخر و من یکن الشیطان له قریناً فساء قریناً.

به هر حال اخلاق اسلامی جنبه تعاون بقا دارد. رجوع شود به ورقههای عاطفه اجتماعی.

و باز برخلاف اخلاق اپیکوری که براساس لذت و عیش شخصی است اعم از آنکه اختصاص بدهیم به لذتهای مادی و شهوات فردی و هوا و هوسها و یا تعمیم بدهیم به لذات صافیتر از قبیل علم و جمال و گل پروری و غیره، به هرحال براساس منفعت شخصی و جلب خیر برای فرد است، ولی اخلاق اسلامی در عین اینکه عنصر لذت در او هست اعم است از جلب خیر فردی و هم اعم است از دنیوی و اخروی و بعلاوه جنبه الهی دارد.

و برخلاف اخلاق ماکیاولی که جنبه سیادت و آمریت یگانه مقصد است و اخلاق از قبیل صداقت و مروت و وفای به عهد و دوستی، همه وسیلههای بیارزش میباشند و هدف وسیله را مباح میکند، در اخلاق اسلامی کرامت نفس اصالت دارد و بلکه مقدم است بر آمریت و سیادت. اساساً آمریت و سیادت برای حفظ کرامت و شخصیت است نه آنکه شخصیت روحی و معنوی مقدمه سیادت و آمریت و قدرت است. در اخلاق اسلامی سیادت مطلوب است اما برای آنکه کرامت و شخصیت معنوی به واسطه زیردست واقع شدن