یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٨ - یادداشت کتاب سوزی اسکندریه

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٤٥٨

عمرو نگذاشت عربان شهر را غارت کنند و بر آنجا جزیه مقرر کرد و چون از علت اختلافات دینی که میان طوایف مسیحی بود سر در نمیآورد نگذاشت یاران یعقوبی وی (که قبلًا تحت آزار روم شرقی بودند و قدوم مسلمانان را مغتنم شمردند) از فرقه ملکانی انتقام بگیرند و برخلاف رسمی که فاتحان از دوران بسیار قدیم داشتند، آزادی عبادت را برای همه مردم شهر اعلام کرد [١] ایضاً ویل دورانت میگوید (ص ٢٢٠):

عمرو با عدالت حکومت کرد و قسمتی از مالیاتهای گزاف را به پاک کردن کانالها و تعمیر پلها و تجدید معبر آبی که به روزگار سلف نیل را به بحر احمر میپیوسته بود اختصاص داد و کشتیها از مدیترانه به اقیانوس هند راه توانستند یافت. این معبر آبی بار دیگر به سال ١١٤ هجری (٧٣٢ میلادی) از شن پر شد و متروک ماند.

باقی ماند دو مطلب دیگر:

الف. اینکه چرا مورخین بعدی از قرن هفتم به بعد آن را نقل کردهاند. جواب این است که مورخین معتبر اسلامی آن را نقل نکردهاند، مثل ابن خلدون در کتاب تاریخ خودش به نام العبر و دیوان المبتدأ و الخبر فی ایام العرب و العجم و البربر. دیگر اینکه یک روش نامطلوب علمی بالخصوص در قرون اخیر اسلامی پیش آمده بود که همه میخواستند همه دان باشند و قانون تقسیم کار و تخصص رعایت نمیشد. صاحب ناسخ میخواست با همه گرفتاریهای اداری، تاریخ مجموع وقایع اقالیم سبعه بنویسد، اما کریستن سن سی سال زحمت