یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٥٥ - یادداشت کتاب سوزی اسکندریه

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٦، ص: ٤٥٥

سوم و چهارم نوشته شده و در آن قرنها کسی نقل نکرده است. در قرن پنجم و ششم نیز نقل نکرده. یکمرتبه در قرن هفتم و هشتم این سخن شایع میشود از طرف سه نفری که اولًا خود آنها مورخ نیستند، ثانیاً مستند نقل نکردهاند و ثالثاً قرائن زیاد برخلاف این مدعا هست چه از ضعف مضمون و متن و چه از نظر قرائن خارجی. پس هم ضعف سند دارد و هم ضعف مضمون و هم قرائن خارجی برخلافش است. ضعف سند گفته شد. ضعف مضمونش به دو جهت است. یکی اغراق و مبالغه عجیب و فوق العادهاش که میگوید شش ماه چهارهزار حمام اسکندریه با این کتابها گرم میشدند که داستان مبالغه در سرو کاشمر و داستان بیست و یک هزار احمد یک چشم کله پز را به یاد میآورد. دیگر اینکه در متن حکایت میگوید عمروعاص به تقاضای یحیی نحوی نامه به خلیفه نوشت و حال آنکه یحیی نحوی مدتها قبل مرده بوده است. سوم مسئله حمام است که در آن زمانها ظاهراً در اروپا و میان مردم غرب حمام رسم نبوده است، هرچند ویل دورانت در جلد ... تاریخ تمدن، صفحه ... مینویسد که عمرو عاص به عمر نوشت این شهر چند هزار چی و چی و چهار هزار حمام دارد.

اما ضعفی که از راه قرائن خارجی به دست میآید:

اول اینکه تاریخ میگوید این کتابخانه قبلًا از بین رفته بوده است.

ثانیاً چرا مورخین دیگر و مخصوصاً مورخین غیر مسلمان حاضر در قضایا نقل نکردهاند؟ ویل دورانت در جلد ١١ تاریخ تمدن، صفحه ٢١٩ پس از آنکه مضمون این جمله را از عمر نامعقول میداند که مدعی شده باشد «همه را بسوزان که تمام مندرجات آنها در یک کتاب یعنی قرآن هست»، میگوید:

از جمله دلایل ضعف این روایت این است که:

١. قسمت مهم کتابخانه اسکندریه را مسیحیان متعصب به دوران اسقف توفینس به سال ٣٩٢ میلادی سوزانیده بودند.